Sumerowie, tajemnicza cywilizacja, której korzenie sięgają głęboko w przeszłość, stali się podstawą wielu aspektów współczesnego świata. Ich pochodzenie i wpływ na rozwój ludzkości to fascynujący temat, który odsłania złożoną sieć innowacji, kultury i struktur społecznych. Ta starożytna cywilizacja, zamieszkująca tereny dzisiejszego południowego Iraku, pozostawiła dziedzictwo, które wpływa na nas i inspiruje nas do dziś. W tym artykule przyjrzymy się pochodzeniu Sumerów i nieocenionemu wkładowi, którym wzbogacili historię ludzkości.
Pochodzenie Sumerów
Cywilizacja sumeryjska była pionierska, zwłaszcza w dziedzinie pisma, urbanizacji, religii i prawa. Sumerowie żyli w kraju, który starożytni Grecy nazywali Mezopotamią, położonym między dwiema rzekami, Eufratem i Tygrysem. Dziś znamy go jako Irak. Gdy tu przybyli, Mezopotamia nie była pustą ziemią. Kwitła tu tzw. kultura Ubajd nieznanego nam dziś ludu, który dotarł na te tereny jeszcze tysiąc lat przed Sumerami. Od rdzennej ludności wiele się nauczyli, a następnie przekształcili to we własne wynalazki.
Wbrew bardzo częstemu błędnemu wyobrażeniu o Sumerze jako jednym spójnym państwie był to raczej region z miastami-państwami, z których każde miało własnego, niezależnego króla. Jednym z nich był słynny Gilgamesz.
💡 Wskazówka: Przeczytaj też artykuł: Egipskie symbole i ich znaczenie we współczesnym świecie
Wynalazki Sumerów
Zajęło im to mniej więcej pół tysiąclecia, zanim prześcignęli swoich nauczycieli i powstały pierwsze prawdziwe miasta. Eridu należy wraz z Urukiem do najstarszych miast świata. Sumerowie ich nie założyli, zrobili to przed nimi inni. Są jednak twórcami planowania urbanistycznego, a niektóre plany nawet się zachowały. Miasta wyposażyli też w takie zdobycze jak kanalizacja i brukowane ulice.
Wspierali handel i wymyślili system miar i wag oparty na wzorcach, które przechowywano w świątyniach. Sumerowie jako pierwsi wprowadzili wozy z kołami, co ułatwiło handel i komunikację.
Znacząco udoskonalili rolnictwo. Sumerowie byli mistrzami nawadniania. Stworzyli systemy kanałów i tam, które umożliwiały skuteczne nawadnianie pól, co zwiększało plony i pozwalało utrzymać gęsto zaludnione miasta-państwa. Używali pługa, a nawet wymyślili jego wersję siewną ze specjalnym lejkiem wypełnionym ziarnem.
Gwiazdy uporządkowali w gwiazdozbiory, z których niektóre znamy w niezmienionej formie do dziś. W matematyce stworzyli pierwszy system liczbowy oparty na liczbie sześćdziesiąt i podzielili dobę na 24 godziny, a godzinę na sześćdziesiąt minut.
💡 Wskazówka: Przeczytaj też artykuł: Buddyzm: czego może się z niego nauczyć współczesne społeczeństwo?
Sumerowie i literatura
Sumerowie opracowali pismo klinowe, jedno z pierwszych pism na świecie. Używali glinianych tabliczek i płytek do zapisywania informacji, transakcji handlowych, tekstów religijnych i innych zapisów.
Ze względu na bardzo rozbudowaną biurokrację Sumerowie musieli wymyślić, jak potwierdzić, kto sporządził dokument lub poświadczył jakiś ważny fakt. Dlatego zaczęli używać pieczęci, a później pieczęci cylindrycznych. Mogły się nimi posługiwać także osoby niepiśmienne. Wynaleźli również zasadę ochrony tajemnicy korespondencji. Zapisaną tabliczkę suszono, owijano cienką warstwą gliny i oznaczano pieczęcią cylindryczną. Bez naruszenia otoczki nikt nie mógł tabliczki przeczytać.
Cywilizacja ta wyróżniała się w dziedzinie kultury: w literaturze, muzyce i wielu innych obszarach (ceramika, pojedynki oratorskie, filozofia). Wszyscy z pewnością pamiętamy ze szkoły Epos o Gilgameszu, najstarsze dzieło epickie literatury światowej. To opowieść o królu Gilgameszu, który próbował osiągnąć nieśmiertelność.
Sumerowie są znani z pierwszych kodeksów praw i procesów sądowych na świecie. Najstarszym znanym kodeksem jest Kodeks Ur-Nammu, stworzony na początku III tysiąclecia p.n.e. Kodeksy te zawierały przepisy dotyczące spraw cywilnych i karnych oraz określały normy zachowania i kary za ich naruszenie. Zdecydowaną większość przewinień karano jedynie grzywną, a tylko kilka najcięższych czynów oznaczało śmierć.
💡 Wskazówka: Przeczytaj też artykuł: 7 nowych cudów świata: znasz wszystkie?
Czy Sumerowie naprawdę byli pionierami?
Imperium sumeryjskie podobno dało światu pierwsze znane planowane miasta. Jego mieszkańcy wynieśli sztukę i rzemiosło na nowy poziom. To właśnie tutaj miało też narodzić się pismo, a wraz z nim nowa historia.
Współczesne odkrycia przynoszą jednak niejeden znak zapytania, a niektóre z nich wręcz sugerują, że wspomniana teoria nie musi być prawdziwa: Sumer prawdopodobnie poprzedzała być może jeszcze bardziej rozwinięta cywilizacja, znana jako Arratta.
W 2001 roku w irańskiej prowincji Kerman dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności odkryto stanowisko znane dziś jako Jiroft. Powódź odsłoniła tysiące starożytnych grobów.
Przedmioty z Jiroftu odpowiadały tym, które znamy ze starożytnego Sumeru, oddalonego o prawie 2 000 km. Były wykonane z tego samego materiału, a zgadzał się też sposób obróbki i przedstawiane motywy.
Według archeologa Yousefa Madjizadeha mogą to być pozostałości państwa Arratta, które poprzedzało cywilizację sumeryjską. Tamtejszy ziggurat przypomina te znane z Mezopotamii, ale jest znacznie większy. W Jiroft odnaleziono też wiele zapisanych tabliczek. Pisma nie udało się dotąd odczytać, zasadniczo różni się ono od znaków klinowych używanych w Sumerze. Niektórzy archeolodzy nie wykluczają, że może być starsze.
Na stanowisku nie udało się znaleźć żadnych szczątków organicznych, które pozwoliłyby dokładniej określić wiek za pomocą metody radiowęglowej. Toczy się wiele dyskusji i sporów o to, kim byli mieszkańcy Jiroftu i jaki był ich związek z innymi starożytnymi cywilizacjami, takimi jak Sumerowie. Niektórzy historycy twierdzą, że Jiroft mógł być niezależną cywilizacją, inni zaś uważają, że mógł być częścią większego kompleksu kulturowego.
Wykopaliska w Jiroft, często przerywane przez polityczne wstrząsy w kraju, są wciąż na początkowym etapie i być może potrwa nawet kilkadziesiąt lat, zanim uda się w pełni odsłonić cały teren. Co więcej, stanowisko obejmuje znacznie większy obszar, niż zakładano, porównywalny z powierzchnią Austrii.
💡 Wskazówka: Przeczytaj też artykuł: Symbole wikingów i ich znaczenie
