Jednodniowy post: w tym artykule dowiesz się wszystkiego o tym, dlaczego warto pościć, co to daje i jakie są efekty. Nasze organizmy są regularnie zalewane szkodliwymi substancjami, których usunięcie nie musi być tak proste, jak mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Jednodniowy post może pomóc zredukować niepożądane złogi w organizmie, takie jak nadmiar tłuszczu i szkodliwe cukry.
Post to zdrowsza droga, a zarazem lekarstwo, które pomaga zrównoważyć dzisiejszą tłustą, przesłodzoną i przetworzoną chemicznie dietę. Podczas gdy jednodniowy post może wypróbować naprawdę każdy bez większych przygotowań, bardziej wymagający, a przy tym bardzo popularny jest post trzydniowy, który potrafi uruchomić w organizmie procesy, których ciało nie rozpocznie w ciągu jednego dnia głodówki.
Post można zdefiniować jako proces, w którym osoba lub grupa rezygnuje z jedzenia całkowicie lub częściowo, tzn. wyklucza z jadłospisu nieodpowiednie produkty i zostawia w nim tylko te dozwolone. Tak czy inaczej, post ma przynieść danej osobie pozytywne korzyści.
Tak o poście mówią eksperci. Choć może się wydawać, że 24-godzinny post to zdobycz nowoczesności, wcale tak nie jest. Już nasi przodkowie przed wiekami pościli, dzięki czemu rozwijali w sobie poczucie skromności, utrzymywali ciało w zdrowiu i w dobrej kondycji. W ten sposób często odkrywali, jak być szczęśliwym. W historii taki jednodniowy czy kilkudniowy post bywał też często przymusowy, gdy ludzie po prostu nie mieli co jeść. Nam dziś już się to nie zdarza. Według badań, gdy mamy mniej pieniędzy, sięgamy wręcz po najmniej zdrowe produkty i fast foody.
Co obejmuje taki jednodniowy post? I czy naprawdę odgrywa rolę w utrzymaniu dobrego zdrowia?
Spis treści
Jakie są zasady jednodniowego postu i jak prawidłowo go przeprowadzić?
Stoisz przed ważną decyzją: jednodniowy post, tak czy nie? Jeśli odpowiesz twierdząco, warto najpierw zgłębić temat. Nie chodzi bowiem o głodówkę, lecz o to, by w przemyślany i mądry sposób ograniczyć jedzenie do minimum, tak aby twój organizm dobrze się z tym czuł, a nie się zestresował. Jak pościć?
Jak więc prawidłowo przeprowadzić jednodniowy post? Terapeuci żywieniowi mówią jasno:
Nie wprowadzaj organizmu w szok, rezygnując z godziny na godzinę z jakichkolwiek kalorii i pijąc wyłącznie czystą, najlepiej destylowaną wodę. W ten sposób raczej zaszkodzisz organizmowi.
Ci sami eksperci, którzy udzielili tej rady, dodają też, że jeśli chcesz sobie jak najbardziej uprzyjemnić dzień bez jedzenia, postaw na sprawdzone soki owocowe i warzywne. Błyskawicznie uruchamiają one procesy detoksykacji i oczyszczania w organizmie i korzystnie wpływają na odzyskanie sił.
Specjalistyczne publikacje o detoksykacji autorstwa RNDr. Petra Fořta, CSc. przedstawiają szczegółowe wskazówki, zwłaszcza dla początkujących:
- Na samym początku wybierz raczej post półdniowy. Zjedz zdrowe śniadanie i lekki obiad, a potem przejdź na popijanie odpowiednich płynów. Kolejny posiłek zjedz dopiero następnego dnia rano.
- Pierwszy jednodniowy post powinno poprzedzać co najmniej pięć dni zdrowej i zbilansowanej diety. Jedz zdrowe potrawy i pij dużo herbatek ziołowych oraz soków. Po takim przygotowaniu przejście wyłącznie na płyny będzie znacznie łatwiejsze.
- Wybierz odpowiedni dzień na post. Dla niektórych jest to sobota (lub niedziela), bo post w wielu przypadkach idzie w parze z większym zmęczeniem, dlatego wybiera się dni wolne. Inni natomiast na dzień oczyszczania wolą raczej długi dzień w tygodniu, gdy są w pracy i nawet nie myślą o jedzeniu.
- Konsekwentnie dbaj o picie soków owocowych, zwłaszcza tych „oczyszczających”, takich jak cytrusowy, pomarańczowy czy grejpfrutowy. Post oparty na sokach warzywnych lepiej sprawdzi się przy dłuższym poszczeniu (najlepiej przy poście pięciodniowym).
- Pij też dużo herbatek, najlepiej z pokrzywy. Unikaj natomiast miętowej, ponieważ pobudza wydzielanie żółci, a tym samym zaostrza apetyt.
- Jeśli dopadnie cię nieznośny głód, zjedz kilka kawałków dobrej jakości świeżych owoców. W ten sposób skutecznie „oszukasz” organizm, a do tego zafundujesz mu detoks.
Lepszy jest jednodniowy post czy dłuższe poszczenie?
Wiele osób zmaga się z następującym dylematem: lepiej raz na jakiś czas przeprowadzić dłuższy post czy co tydzień pościć przez jeden dzień? Zwolenniczka zdrowego stylu życia Věra Stádníková wypowiada się jednoznacznie na korzyść dłuższego postu.
Dosłownie mówi:
Krótki post nie jest odpowiedni, jeśli myślisz o kompleksowym oczyszczeniu organizmu. Sprawdza się przy szybkim odnowieniu energii i zmniejszeniu zmęczenia, ale gdy tylko po dniu postu zaczniesz normalnie jeść, wszystkie szkodliwe substancje w twoim organizmie wrócą. Do pełnego, całkowicie nowego restartu nadają się dłuższe posty, co najmniej pięciodniowe, najlepiej np. tygodniowe lub ośmiodniowe. Dzięki nim możesz na przykład pozbyć się uzależnienia od czekolady, alkoholu czy zbyt pikantnego jedzenia.
Mówi też, że jednodniowe posty sprawdzają się jako świetny „podtrzymujący” zabieg, ale nie dają długofalowych efektów. Dodaje ponadto, że całkowitego oczyszczenia organizmu z produktów przemiany materii i szkodliwych substancji nie zaobserwowała nawet po dwudziestu jeden dniach. Pełna odnowa następuje podobno dopiero po około czterdziestu dniach. To oczywiście ekstremalne wyzwanie. Większość ludzi kończy najwyżej na poście dwudniowym lub trzydniowym, który ma udowodniony wpływ na zdrowie.
Jakie są efekty i korzyści jednodniowego (ale też dłuższego) postu?
Porad, jak prawidłowo przeprowadzić detoks i schudnąć, jest mnóstwo. Jeśli podchodzimy do postu odpowiedzialnie i trzymamy się wskazówek ekspertów, może on pomóc pozbyć się zbędnych kilogramów i niezdrowych nawyków, takich jak picie alkoholu, kawy czy objadanie się tłustym jedzeniem. Jeśli jednak traktujemy post jak nowinkę albo modny dodatek, możemy źle na tym wyjść.
Do najważniejszych zalet postu z pewnością należy obniżenie poziomu stresu i poprawa samopoczucia.
Renomowani amerykańscy doradcy żywieniowi opracowali listę czterech głównych korzyści, jakie przynoszą krótkie (i powtarzane) posty. Podsumujemy je w kolejnych akapitach. Oczywiście jeśli ćwiczysz i chcesz zbudować masę mięśniową, posty nie są najlepszym rozwiązaniem. Niektóre organizmy reagują dość dużym spadkiem masy ciała, a tracą przede wszystkim mięśnie, a nie tłuszcz.
Nasza wskazówka: Chcesz raz na zawsze pozbyć się stresu? Zainspiruj się artykułem Jak pozbyć się strachu i niepotrzebnego stresu.
1. Pomaga utrzymać prawidłowy poziom cukru we krwi
Kilka badań wykazało, że post może poprawić poziom cukru we krwi, co mogłoby być przydatne zwłaszcza dla osób zagrożonych cukrzycą. Jedno badanie z udziałem 10 osób z cukrzycą typu 2 wykazało, że krótkotrwały post przerywany znacząco obniżył poziom cukru we krwi.
Efekt ten odnotowano zwłaszcza rano, kiedy u osoby na czczo obserwowano długotrwale stabilny poziom cukru we krwi. Należy jednak pamiętać, że to zjawisko działa różnie u mężczyzn i kobiet. Podczas gdy np. trzytygodniowy post może negatywnie wpływać na organizm kobiety, u mężczyzn może nie być zauważalny żaden efekt.
2. Zwalcza stany zapalne
Choć ostry stan zapalny należy do naturalnych procesów odpornościowych służących zwalczaniu infekcji, gdy przejdzie w stadium przewlekłego stanu zapalnego, możemy odczuwać zwiększone negatywne obciążenie organizmu. Długotrwałe stany zapalne w dużym stopniu przyczyniają się do rozwoju przewlekłych chorób serca, nowotworów i reumatoidalnego zapalenia stawów.
Krótkie jednodniowe posty potrafią obniżyć poziom markerów stanu zapalnego i wspierać lepszą kondycję fizyczną, na co wskazują wyniki badania, które u 50 przebadanych dorosłych potwierdziło znaczne zmniejszenie przewlekłych stanów zapalnych i poprawę funkcjonowania układu odpornościowego.
Według ekspertów ten sam efekt da się osiągnąć postem półdniowym. U zwierząt w warunkach zbliżonych do głodówki (tj. przy znacznym ograniczeniu kalorii w karmie) zaobserwowano ponadto rzadsze występowanie przewlekłych stanów zapalnych, zwłaszcza stwardnienia rozsianego.
U ludzi zawsze naturalne było przeplatanie się okresów obfitości i niedostatku. Krótkotrwałe głodowanie jest dla człowieka naturalne i w przytłaczającej większości przypadków z pewnością korzystne dla zdrowia.
O innych sposobach na poprawę odporności przeczytasz w artykule 11 wskazówek i porad, jak wzmocnić odporność.
3. Poprawia funkcjonowanie mózgu i zapobiega chorobom neurodegeneracyjnym
Choć badania ograniczają się głównie do zwierząt, kilka z nich wykazało, że post może silnie wpływać na zdrowie mózgu. Jeden eksperyment na myszach pokazał, że stosowanie postu przerywanego przez 11 miesięcy poprawiło zarówno funkcjonowanie, jak i strukturę mózgu. Inne badania na zwierzętach wskazują, że post mógłby chronić zdrowie ich mózgu i zwiększać tworzenie się komórek nerwowych, co pomogłoby poprawić funkcje poznawcze.
Jeśli chodzi o choroby neurodegeneracyjne, post może chronić przed takimi chorobami jak choroba Alzheimera i Parkinsona. Do oceny wpływu postu na funkcjonowanie mózgu u ludzi potrzeba jednak więcej badań.
Wskazówka: Szukasz kolejnego świetnego nawyku, który poprawi twoje życie podobnie jak post? Wypróbuj poranny zimny prysznic albo saunowanie.
4. Pomaga w odchudzaniu dzięki ograniczeniu kalorii i pobudzeniu metabolizmu
Podstawową motywacją, dla której w ogóle decydujemy się na post, jest oczywiście odchudzanie. Wpływ jednodniowego postu na utratę wagi jest znany. Nie można powiedzieć, że 24-godzinną kuracją oczyszczającą zrzucisz dziesiątki kilogramów, ale możesz pobudzić zastały metabolizm i przyspieszyć spalanie tłuszczu. U niektórych osób post może jednak zadziałać tak, że organizm doznaje szoku i przy kolejnym posiłku stara się magazynować jeszcze więcej tłuszczu.
Niektóre badania wykazały, że krótkotrwałe posty mogą pobudzić metabolizm poprzez zwiększenie poziomu neuroprzekaźnika noradrenaliny, która przyczynia się do utraty wagi.
Resting energy expenditure in short-term starvation is increased as a result of an increase in serum norepinephrine.
Zauner C, Schneeweiss B
Jeden z przeglądów badań wykazał, że całodniowy post może zmniejszyć masę ciała nawet o 9 % i znacząco zredukować tkankę tłuszczową w ciągu 12–24 tygodni.
Regularny post pomaga także w zapobieganiu przewlekłym schorzeniom, takim jak różnego rodzaju alergie. Ścisłą kontrolą jadłospisu i okazjonalnym postem możesz wyraźnie złagodzić np. alergię na gluten. Post pozwala też odpocząć układowi pokarmowemu, który na co dzień regularnie zasilasz różnorodnym jedzeniem. Cały przewód pokarmowy ma dzięki temu szansę choć na chwilę odpocząć.
Na zakończenie krótszych postów dobrze sprawdzą się niektóre owoce albo prosta, zdrowa kolacja. Po poście zdecydowanie nie należy się jednak przejadać.
Jakie są rodzaje postu?
- Kościół chrześcijański
Chrześcijanie wybrali piątek jako dzień postu, a ścisłe ograniczenia w jedzeniu stosują także w okresie adwentu, czyli 40 dni przed Wielkanocą, licząc od Środy Popielcowej. Termin Niedzieli Wielkanocnej zależy od pierwszej wiosennej pełni Księżyca. Podczas postu chrześcijanie nie rezygnują całkowicie z jedzenia, jedynie nie jedzą mięsa (z wyjątkiem ryb) i unikają alkoholu. Przez resztę adwentowego oczyszczenia poprzestają na jednym posiłku dziennie.
- Kościół prawosławny
Sposób wyznaczania okresu postu jest u prawosławnych podobny jak u chrześcijan. Główna różnica dotyczy formy postu. Prawosławni nie jedzą absolutnie niczego pochodzenia zwierzęcego, a całkowicie zakazana jest u nich także oliwa z oliwek, nawet z pierwszego tłoczenia.
- Judaizm
Żydzi znani są z trzech dni postu: Jom Kipur, postu Estery oraz postu pierworodnych przed świętem Pesach. Wszystkie praktyki związane z tymi wydarzeniami są nierozerwalnie związane nie tylko z oczyszczeniem ciała, ale także duszy.
- Mnisi buddyjscy
Nie jedzą od południa jednego dnia do rana dnia następnego. Mogą też pościć nawet kilka tygodni, poświęcając się modlitwie i medytacji.
- Islam
Najbardziej znane muzułmańskie wydarzenie postne, ramadan, wiąże się z okresem wyznaczonym przez zachód i wschód Słońca. W tym czasie nie wolno jeść ani pić żadnych płynów.
Jednodniowy post nie jest niczym ekstremalnym i każdy powinien go wypróbować. Ciekawie jest obserwować, jak funkcjonuje organizm, gdy nagle zostaje wstrzymane przyjmowanie pokarmu. Być może i ty będziesz zaskoczony. Przynajmniej uświadomisz sobie, ile czasu dziennie poświęcasz na przygotowywanie i jedzenie posiłków. W dniu postu nagle masz tyle wolnego czasu, że nie wiesz, co z nim zrobić. Zerkasz na zegarek, gdy przychodzi pora śniadania, przekąski, obiadu czy kolacji. Zamiast jedzenia możesz wprowadzić inny rytuał, który w te dni zastąpi ci posiłek (na przykład spacer). Ciekawe jest też uczucie, gdy organizm nagle przestawia się na wewnętrzne zasoby i przestajesz odczuwać głód, mimo że nic nie zjadłeś.
