Moda na morsowanie wciąż rośnie, więc także tej zimy na pewno zobaczymy odpornych na mróz entuzjastów, którzy wyrąbują przerębel w lodzie i radośnie się w nim pluskają. Nic dziwnego, morsowanie ma wiele korzyści zdrowotnych i wyraźnie poprawia nastrój. Mimo to jest to podchwytliwa sprawa i trzeba wiedzieć, jak się do niej zabrać, żeby zamiast korzyści nie nabawić się przykrego przeziębienia, zapalenia płuc, a w najgorszym razie nawet nie stracić życia. Jakie błędy najczęściej popełniają początkujący i na co uważać?
Krótka odpowiedź. Najczęstsze błędy przy morsowaniu to zbyt gwałtowny start w środku zimy, morsowanie w pojedynkę, alkohol na rozgrzewkę i gorący prysznic zaraz po wyjściu z wody. Zacznij raczej jesienią od zimnego prysznica i krótkich zanurzeń, do wody wchodź powoli i wyjdź, gdy tylko nie udaje ci się uspokoić oddechu albo sztywnieją ci palce. Jeśli masz chorobę serca lub inną chorobę przewlekłą, wcześniej skonsultuj się z lekarzem.
Spis treści
Korzyści morsowania dla zdrowia
Dla młodych i zdrowych, mężczyzn i kobiet, morsowanie może mieć pozytywny wpływ na zdrowie każdego z nas. Przy regularnym (umiarkowanym) wystawianiu się na zimno nasz organizm zyskuje zdolność dobrego reagowania na duże wahania temperatury i lepiej się do nich dostosowuje. W praktyce oznacza to, że poranne przymrozki nie będą cię już tak wytrącać z równowagi.
Regularne morsowanie może też wspierać odporność. Przekonującego dowodu na to, że rzadziej zachorujesz na grypę, anginę czy zwykłe przeziębienie, badania jednak na razie nie dostarczyły.
Zimno jednocześnie obkurcza naczynia krwionośne w skórze, a po rozgrzaniu znów się one rozszerzają. Według British Heart Foundation regularne pływanie w zimnej wodzie może u osób w dobrym stanie zdrowia poprawić ciśnienie krwi i poziom tłuszczów we krwi, jednak osoby z chorobą serca muszą najpierw omówić morsowanie z lekarzem. Badania sugerują też możliwy wpływ na tkankę tłuszczową i wrażliwość na insulinę. W przypadku odporności psychicznej, szybszej regeneracji mięśni, odporności na stres czy łagodzenia depresji dowody są jednak na razie słabe.
Morsowanie może być korzystne także dla kobiet w ciąży, ale najlepiej, jeśli mają pewne doświadczenie jeszcze sprzed poczęcia. W tym przypadku szczególnie ważne jest, żebyś słuchała swojego ciała i niczego nie robiła na siłę. Możesz zacząć ostrożnie pod prysznicem: przez ostatnie kilka minut polewaj się zimną wodą, a potem stopniowo wydłużaj ten czas i obniżaj temperaturę wody. Zanim zaczniesz, a zwłaszcza przed pierwszym zanurzeniem w zimnej wodzie na zewnątrz, omów morsowanie ze swoim lekarzem.
Morsowanie a odporność, co mówią badania
Najdokładniej tę kwestię zbadało holenderskie badanie randomizowane zespołu Geerta Buijzego z Akademickiego Centrum Medycznego w Amsterdamie, które w 2016 roku opublikowało czasopismo PLOS ONE. Wzięło w nim udział 3 018 dorosłych w wieku od 18 do 65 lat bez poważniejszych chorób. Przez trzydzieści kolejnych dni kończyli ciepły prysznic 30, 60 lub 90 sekundami zimnej wody o temperaturze około 10 do 12 °C, a przez następne 60 dni brali zimny prysznic według własnego uznania. Grupa kontrolna brała prysznic jak zwykle.
Osoby z grup biorących zimny prysznic miały przez całe 90 dni o 29 % mniej nieobecności w pracy z powodu choroby. Liczba dni, w których chorowały, nie różniła się jednak od grupy kontrolnej i nie miało też znaczenia, czy brały zimny prysznic przez 30, czy przez 90 sekund. Zimny prysznic nie uchronił ich więc przed chorobą, ale według ich własnych relacji choroba mniej ich ograniczała. Wszystkie dane uczestnicy zgłaszali sami i wiedzieli, do której grupy należą.
Najczęściej wymienianą korzyścią było poczucie większej energii, a 64 % uczestników kontynuowało zimne prysznice także po zakończeniu badania. Przydaje się to zwłaszcza jesienią, kiedy wiele osób zastanawia się, jak poradzić sobie z jesiennym zmęczeniem.
Szersze spojrzenie oferuje przegląd fizjologa Mike’a Tiptona i współpracowników z Uniwersytetu w Portsmouth, opublikowany w 2017 roku w czasopiśmie Experimental Physiology. Według niego istnieją przesłanki, że krótki stres wywołany zimnem może przygotować układ odpornościowy na obciążenie. Optymalna dawka zimna nie jest jednak znana, a zbyt dużo zimna może odporność wręcz osłabić.
Norweski przegląd autorstwa Esperland, de Weerd i Mercer z 2022 roku objął 104 badania i zwraca uwagę, że większość z nich prowadzono na małych grupach osób, więc kwestia pozostaje otwarta. Traktuj więc morsowanie jako jeden z elementów układanki. Kolejne znajdziesz w artykule 11 wskazówek i porad, jak wzmocnić odporność.
Morsowanie przy przeziębieniu i chorobie
Czeska Przemysłowa Kasa Ubezpieczeń Zdrowotnych (Česká průmyslová zdravotní pojišťovna) zaleca, by przy ostrych chorobach, w tym katarze czy kaszlu, przerwać morsowanie i wrócić do niego dopiero po ustąpieniu objawów. Zimno to dla organizmu dodatkowy stres, a w czasie choroby lepiej zapewnić mu odpoczynek niż kolejne obciążenie.
Po chorobie nie wracaj od razu do temperatur osiągniętych wcześniej. Według tego samego źródła organizm musi ponownie przyzwyczaić się do zimna. Zacznij więc znowu od zimnego prysznica lub krótszego pobytu w wodzie i stopniowo zwiększaj obciążenie, tak jak na samym początku.
Ryzyko i błędy przy morsowaniu
Jak już jednak wspomniano, morsowanie wymaga treningu i nie możemy oczekiwać, że wszystkie nasze problemy zdrowotne znikną, gdy nagle w środku zimy wskoczymy do zamarzniętego jeziora bez żadnego wcześniejszego przygotowania. Nie tylko wywołałoby to w naszym organizmie szok termiczny, ale mogłoby też stworzyć sytuację zagrażającą życiu, ponieważ lodowata woda by nas sparaliżowała i groziłoby nam realne utonięcie.
U osób w starszym wieku, ze słabszym sercem czy u kogoś, kto nie prowadzi aktywnego trybu życia, szok termiczny może być tak silny, że doprowadzi do zatrzymania akcji serca. Morsowanie zdecydowanie nie jest więc tylko amatorską rozrywką, trzeba podchodzić do niego odpowiedzialnie i zawsze stawiać swoje bezpieczeństwo na pierwszym miejscu.
Szok zimnowy, dlaczego najniebezpieczniejsze są pierwsze minuty
Tipton i współpracownicy opisują we wspomnianym przeglądzie, że największym zagrożeniem dla nieprzyzwyczajonej osoby nie jest hipotermia, ale pierwsze trzy minuty w wodzie. Gwałtowne schłodzenie skóry wywołuje tzw. szok zimnowy, czyli mimowolny głęboki wdech, a po nim niekontrolowanie przyspieszony oddech. Wystarczy wtedy wciągnąć trochę wody. Według autorów to właśnie ta reakcja odpowiada za większość zgonów w zimnej wodzie.
Według Tiptona i współpracowników za zimną uznaje się wodę poniżej 15 °C. Według pomiarów laboratoryjnych szok zimnowy jest najsilniejszy w wodzie o temperaturze od 10 do 15 °C, a w jeszcze zimniejszej wodzie już nie narasta. Przegląd przytacza też raport brytyjskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z 1977 roku, według którego około 55 % osób, które utonęły na otwartych wodach, zmarło w odległości do trzech metrów od bezpiecznego miejsca, a dwie trzecie z nich uchodziły za dobrych pływaków.
Dlatego nie wskakuj do zimnej wody i nie zanurzaj od razu głowy. Wchodź powoli, na chwilę się zatrzymaj i skup się na spokojnym, długim wydechu, aż oddech się uspokoi. Kontrolę oddechu można wytrenować wcześniej, pomoże w tym na przykład artykuł jak prawidłowo oddychać dzięki ćwiczeniom oddechowym. Tipton zwraca ponadto uwagę, że zanurzenie twarzy lub fala w twarz w połączeniu z szokiem zimnowym może zaburzyć rytm serca nawet u młodych i zdrowych osób.
Organizm jednak przyzwyczaja się do zimna. Metaanaliza Barwooda, Tiptona i innych autorów, którą w 2024 roku opublikował Journal of Thermal Biology, potwierdziła, że tętno podczas szoku zimnowego po powtarzanych zanurzeniach spada średnio o 14 uderzeń na minutę. Według wcześniejszych prac przyzwyczajenie pojawia się mniej więcej po czterech zanurzeniach. Starsze badanie zespołu Tiptona wykazało, że sześć trzyminutowych zanurzeń w wodzie o temperaturze 15 °C osłabiło reakcję także w wodzie o temperaturze 10 °C.
Przyzwyczajenie hamuje jednak strach. W badaniu Barwooda i współpracowników z 2017 roku u osób, które podczas zanurzeń były wielokrotnie zestresowane, przyzwyczajenie nie nastąpiło. Również dlatego warto zaczynać spokojnie, bez nakręcania się i w towarzystwie, w którym czujesz się bezpiecznie.
Kto nie powinien morsować
Według Czeskiej Przemysłowej Kasy Ubezpieczeń Zdrowotnych przebywanie w zimnej wodzie jest ryzykowne i nie jest zalecane osobom z poważniejszymi chorobami serca, dróg moczowych i nerek lub z chorobami neurologicznymi, na przykład z padaczką. Brytyjska fundacja British Heart Foundation dodaje, że osoby z chorobą serca powinny najpierw omówić morsowanie z lekarzem, ponieważ szok zimnowy przyspiesza tętno, podnosi ciśnienie krwi i zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu serca.
Tipton zwraca uwagę, że śmiertelne zaburzenia rytmu w zimnej wodzie pojawiają się głównie u osób z predyspozycjami, na przykład z zespołem wydłużonego odstępu QT, chorobą niedokrwienną serca lub przerostem mięśnia sercowego. Wiele z tych stanów człowiek nabywa w ciągu życia, a wydłużenie odstępu QT mogą powodować także niektóre leki. Jeśli regularnie przyjmujesz jakieś leki, zapytaj lekarza, czy morsowanie jest dla ciebie odpowiednie.
Uważaj też na pokrzywkę z zimna. Nowozelandzki portal dermatologiczny DermNet podaje, że kąpiel w zimnej wodzie jest najczęstszą przyczyną ciężkiej reakcji, która może prowadzić do spadku ciśnienia, wstrząsu i zapaści. Kobietom w ciąży zalecamy konsultację z lekarzem, jak piszemy wyżej, a osoby przechodzące właśnie ostrą infekcję powinny z morsowaniem poczekać.
Częste błędy przy morsowaniu i jak je naprawić
Morsowanie może przynieść duże korzyści dla naszego zdrowia, ale trzeba unikać kilku zasadniczych błędów, które co roku popełniają nawet doświadczeni i zahartowani weterani. Te błędy mogą nie tylko sabotować nasze postępy, ale też zagrozić naszemu zdrowiu, a nawet życiu.
1. Wszystko wymaga czasu
Choć skok do zamarzniętego stawu na powitanie nowego roku może być bardzo kuszący, niesie ze sobą poważne ryzyko dla zdrowia, od szoku termicznego i przeziębienia aż po zatrzymanie akcji serca. Poza zanurzeniem w lodowatej wodzie są też inne sposoby hartowania, na przykład lodem i powietrzem. Dlatego swoją przygodę z morsowaniem zacznij na przykład od zdjęcia jednej warstwy ubrania, potarcia karku kilkoma kostkami lodu albo prysznica zimną wodą.
2. Nie pij alkoholu na rozgrzewkę
Ludowa mądrość głosi, że kiedy jest nam zimno, kieliszek domowej nalewki nas rozgrzeje i uchroni przed grypą. Może się wydawać, że przez chwilę rzeczywiście jest nam cieplej, jednak alkohol szybko nam zaszkodzi.
W rzeczywistości to „rozgrzanie” rozprowadza krew po całym ciele, przez co zaburza naturalną funkcję organizmu, który gromadzi ją przy narządach niezbędnych do życia. Dzięki jej przepływowi na chwilę wzrasta temperatura ciała, ale w chłodnym otoczeniu bardzo szybko ją tracimy. Alkohol dodatkowo negatywnie wpływa na drżenie ciała, które jest jego sposobem na rozgrzanie nas. Dobrym zamiennikiem na rozgrzewkę po krótkim morsowaniu jest ciepła herbata lub sycąca zupa.
3. Z gorącym prysznicem i kąpielą poczekaj
Gdy zaczynamy wystawiać ciało na zimno, szybko orientujemy się, że trzeba je potem równie szybko rozgrzać. Niezależnie od tego, czy bierzesz lodowate kąpiele, prysznice, czy w chłodne dni zdejmujesz kolejne warstwy ubrania, ciepły prysznic jest bardzo kuszącym sposobem na przywrócenie ciału komfortu cieplnego.
Gorący prysznic zaraz po wyjściu z wody może jednak wywołać spadek ciśnienia i omdlenie, dlatego weź go dopiero po rozgrzaniu się. Nie mówiąc już o tym, że prawdopodobnie podrażnisz też skórę. Do ciepłego pomieszczenia możesz iść od razu, unikaj tylko gorącego prysznica i kąpieli, dopóki się nie rozgrzejesz. Jak najszybciej się ubierz i rozgrzej ciało ruchem. Nie musisz się pocić ani biegać maratonów wokół stawu, wystarczy spokojny spacer lub lekki ruch po ubraniu się.
4. Nie zaczynaj w środku zimy
Większość ludzi rzuca się na morsowanie dopiero wtedy, gdy media społecznościowe zapełniają się zdjęciami półnagich osób w zaspach śniegu i baraszkujących w lodowatej rzece. Pamiętaj jednak, że to doświadczeni morsowie, dla których zwykle nie jest to pierwszy sezon, albo osoby, które rzetelnie przygotowywały się do przejścia na warunki zewnętrzne.
Idealnym okresem na rozpoczęcie morsowania jest koniec lata lub początek jesieni. Pora roku zapewni ci stopniowe przejście od nagrzanych stawów do chłodniejszych wód. Jeśli od lata będziesz pływać w otwartych zbiornikach przynajmniej 2 razy w tygodniu, będziesz dobrze przygotowany na zimowe przymrozki.
5. Nie chodź sam
Sielska, cicha przyroda może kusić spokojną chwilą w samotności, mimo to nie ryzykuj i zawsze chodź z kimś, kto będzie wiedział, gdzie jesteś, i w razie potrzeby zdoła ci pomóc. To żaden wstyd. W większych grupach morsują też osoby z wieloletnim doświadczeniem. Sprawdź, czy w twojej okolicy nie odbywają się regularne spotkania morsów, i czerp inspirację od innych.
6. Łącz morsowanie z regularnym ruchem
Zastanów się, dlaczego w ogóle chcesz zacząć morsować. Niezależnie od tego, czy chcesz obniżyć ciśnienie, wzmocnić odporność, czy szukasz wsparcia w spalaniu tłuszczu, nie zapomnij dodać do tego zdrowego nawyku tego, co najważniejsze, czyli regularnej aktywności fizycznej. Nawet najbardziej dopracowana rutyna morsowania nie zrekompensuje siedzącego trybu życia i złych nawyków. Jeśli naprawdę poważnie myślisz o swoim zdrowiu, zdecydowanie nie rezygnuj z ćwiczeń.
7. Skonsultuj morsowanie z lekarzem
Ten punkt dotyczy zwłaszcza sytuacji, gdy wiesz, że masz jakiś problem zdrowotny, nie ruszasz się regularnie albo reagujesz na zimno gorzej niż ludzie wokół ciebie. Zdrowy organizm może na morsowaniu skorzystać, ale każdy z nas ma inny organizm i zmaga się z innymi problemami, dlatego uniwersalna rada w stylu „Morsowanie jest dla każdego” nie istnieje.
Co roku ratownicy wyjeżdżają do wychłodzonych pływaków, którzy mieli aż za dużo motywacji i przecenili swoje możliwości, a niestety w niektórych przypadkach przyjeżdżają za późno. Wystawianie się na zimno ma przede wszystkim przynosić korzyści zdrowotne, dlatego stawiaj zdrowie i dobre samopoczucie na pierwszym miejscu i dla pewności zapytaj lekarza o fachową opinię.
8. Przed wejściem nie spoć się ani nie zadyszaj
Przed wejściem w zimne otoczenie, niezależnie od tego, czy chodzi o prysznic, powietrze, czy lodowatą kąpiel, twoje ciało powinno mieć komfortową temperaturę i spoczynkowe tętno. Lekka rozgrzewka lub spokojny spacer są w porządku, ale zdecydowanie nie powinieneś być zadyszany i spocony.
9. Zapomnij o prowadzeniu auta
Jeśli już zanurzałeś się w lodowatej wodzie, na pewno zauważyłeś, że po wyjściu ciało i umysł działają wolniej. Dzieje się tak, ponieważ zimno wpływa na funkcje poznawcze, a organizm przechodzi w tryb awaryjny, w którym jego jedynym zadaniem jest przetrwać i się rozgrzać. Odbija się to też na zdolności szybkiego reagowania. Do ciepłego miejsca, na przykład do nagrzanego samochodu, możesz iść od razu, unikaj tylko gorącego prysznica i kąpieli, dopóki się nie rozgrzejesz. Pomyśl jednak o bezpieczeństwie swoim i innych uczestników ruchu i po morsowaniu lepiej nie siadaj za kierownicą.
10. Nie rzucaj sobie wyzwań na siłę
Zapał i determinacja w dążeniu do najlepszych wyników są godne pochwały i z pewnością zapewnią ci niejeden sukces, jednak przy morsowaniu opłaca się słuchać własnego ciała i wystawiać się na zimno z rozwagą. Jeśli w lodowatej wodzie czujesz się gorzej niż zwykle, czujesz sztywnienie mięśni i nie możesz głęboko odetchnąć, niczego nie rób na siłę i wyjdź z wody.
Obiegowa zasada mówi, że w zimnej wodzie należy pozostać tyle minut, ile stopni ma woda, czyli przy 10 °C dziesięć minut, a przy 5 °C pięć minut. Nie jest to jednak żadna ustalona reguła. Lepiej obserwuj, jak się czujesz w wodzie, aby uniknąć wychłodzenia lub innych poważnych powikłań.
Jak zacząć morsowanie jesienią
Jesień jest idealna na początek, ponieważ woda stygnie stopniowo, a organizm ma czas się przyzwyczaić. Czeska Przemysłowa Kasa Zdrowotna (Česká průmyslová zdravotní pojišťovna) radzi planować hartowanie dzieci na wiosnę lub jesień, gdy pogoda jest łagodniejsza, i ta sama logika dotyczy dorosłych. Możesz zacząć w domu pod prysznicem, a do otwartej wody przejść, gdy trochę przyzwyczaisz się do zimna.
- Zimny prysznic. Pod koniec zwykłego ciepłego prysznica puść na 30 sekund zimną wodę i stopniowo wydłużaj ten czas. Tak samo zaczynali uczestnicy holenderskiego badania z zimnymi prysznicami.
- Regularność. Lepiej morsuj kilka razy w tygodniu krótko niż raz na jakiś czas długo. Według dotychczasowych badań szok zimna słabnie mniej więcej po czterech zanurzeniach.
- Woda na zewnątrz. Dopóki staw lub rzeka są jeszcze stosunkowo ciepłe, chodź na krótkie kąpiele, a do ochładzającej się wody będziesz przyzwyczajać się stopniowo.
- Balia lub beczka w domu. Kto nie ma w pobliżu wody, może morsować w ogrodzie. Obowiązują te same zasady co na zewnątrz, czyli powolne wejście, krótki pobyt i nigdy w pojedynkę.
- Oddech. Przed zanurzeniem nie rób głębokich i przyspieszonych oddechów, ćwiczenia oddechowe wykonuj na suchym lądzie.
Wiele osób kojarzy morsowanie z metodą oddychania Wima Hofa. Oficjalna strona metody ostrzega jednak, że intensywne oddychanie może w rzadkich przypadkach prowadzić do utraty przytomności, dlatego nigdy nie należy go ćwiczyć w wodzie, pod prysznicem ani podczas prowadzenia auta. Ćwiczenia oddechowe wykonuj więc na siedząco lub na leżąco w domu, a nie tuż przed zanurzeniem czy w wodzie.
Pierwszy sezon traktuj jako przygotowanie. Celem nie jest wytrzymać jak najdłużej, ale nauczyć się spokojnie wchodzić do zimnej wody, przetrwać pierwsze minuty i w porę wyjść. Czas pobytu wydłużaj dopiero wtedy, gdy wejście do wody przestanie sprawiać ci trudność.
Jak długo zostać w zimnej wodzie
Uniwersalna tabela nie istnieje, a zasada jednej minuty na każdy stopień z punktu dziesiątego to tylko orientacyjna wskazówka. Według przeglądu Tiptona tempo wychładzania zależy od temperatury i ruchu wody, wielkości i budowy ciała oraz od tego, na ile ktoś jest przyzwyczajony do zimna. Dwie osoby w tej samej wodzie mogą więc mieć zupełnie inny limit.
Po pierwszych minutach szoku zimna przychodzi druga faza, czyli wychładzanie mięśni i nerwów w rękach i nogach. Według Tiptona miejscowa temperatura 5 do 15 °C może po 1 do 15 minutach zablokować nerwy na tyle, że objawia się to podobnie jak paraliż. Człowiek nie jest wtedy w stanie pływać ani utrzymać się przy brzegu. Najbardziej narażone są ręce, ponieważ mają dużą powierzchnię w stosunku do swojej masy.
Samo wychłodzenie organizmu przychodzi dopiero później, u dorosłego według tego samego przeglądu nawet w lodowatej wodzie nie wcześniej niż po 30 minutach. Dlatego nie kieruj się tym, czy jeszcze nie drżysz. Sygnałem do wyjścia są zesztywniałe palce, niezgrabne ruchy oraz trudności z oddychaniem lub mówieniem. W pierwszym sezonie wychodź raczej wcześniej, pewność przychodzi z liczbą zanurzeń, a nie z długością jednego.
Wychłodzenie i afterdrop, jak rozgrzać się po morsowaniu
Według brytyjskiej służby zdrowia NHS wychłodzenie (hipotermia) to spadek temperatury ciała poniżej 35 °C, a prawidłowa temperatura wynosi około 37 °C. Do objawów należą drżenie, blada i zimna skóra, sine lub szare usta, niewyraźna mowa, spowolniony oddech, zmęczenie i dezorientacja. Kto ma takie objawy, potrzebuje pomocy, dzwoń pod numer alarmowy 112 (w Czechach: pogotowie ratunkowe 155).
Po wyjściu z wody ciało może jeszcze przez jakiś czas dalej się wychładzać, a zjawisko to nazywa się afterdrop. Francuskie badanie Drigny’ego i współpracowników z Uniwersytetu w Caen, opublikowane w 2023 roku w International Journal of Sports Physiology and Performance, objęło 14 pływaków w wodzie o temperaturze od 12,5 do 13 °C. Po pływaniu trwającym średnio ponad trzy godziny temperatura głęboka ich ciała spadała jeszcze przez około 25 minut po wyjściu z wody, średnio z 35,2 °C do 34,7 °C. Dłużej wychładzały się osoby z wyższym BMI i większym udziałem tkanki tłuszczowej.
Rekreacyjne zanurzenie jest znacznie krótsze, ale i tak licz się z tym, że jeszcze przez chwilę po wyjściu z wody może ci być zimno. Dlatego od razu się wytrzyj, ubierz w suche warstwy (łącznie z czapką) i rozgrzej się spokojnym spacerem lub umiarkowanym ruchem, jak radzimy w punkcie trzecim. Heather Massey z Uniwersytetu w Portsmouth zaleca właśnie lekki ruch, na przykład spokojny spacer, i ostrzega, że ciepły prysznic lub wyjście z gorącej wanny może doprowadzić do zasłabnięcia, ponieważ ciśnienie krwi nie nadąża szybko zareagować. Pomoże też ciepła herbata z termosu.
Według NHS osobę z objawami hipotermii trzeba przenieść w ciepłe miejsce lub osłonięte od wiatru, zdjąć z niej mokre ubranie, owinąć ją kocem lub suchym ręcznikiem i podać jej ciepły napój bezalkoholowy oraz coś słodkiego. Nie stosuj natomiast gorącej kąpieli, termoforu ani lampy grzewczej, nie rozcieraj jej rąk i nóg i nie podawaj jej alkoholu. Rozgrzewać trzeba stopniowo, tak samo jak po zwykłym morsowaniu.
Co zabrać ze sobą nad wodę
Wyposażenie morsa jest proste i nie musi być drogie. Najbardziej opłaca się chronić dłonie i stopy, które szybko marzną, a na kamieniach lub lodzie łatwo je zranić. Na cały sezon wystarczą ci następujące rzeczy.
- Neoprenowe buty lub skarpety, które chronią przed ostrymi kamieniami i spowalniają wychładzanie stóp.
- Neoprenowe rękawiczki, dzięki którym palce dłużej zachowają sprawność.
- Ręcznik i ponczo lub szlafrok, pod którym szybko się przebierzesz.
- Suche, ciepłe ubrania na kilka warstw, czapkę i rękawiczki na drogę do domu.
- Termos z ciepłą herbatą, jak radzimy w punkcie drugim.
- Termometr do wody, żeby wiedzieć, do jakiej wody wchodzisz.
- Naładowany telefon, a przede wszystkim osobę towarzyszącą, która zostanie na brzegu.
Przygotuj ubrania w kolejności, w jakiej będziesz je zakładać, i zostaw je w torbie, żeby nie zawilgły. Zmarznięte palce gorzej radzą sobie z zamkami i guzikami, dlatego przydają się luźne ubrania bez skomplikowanego zapięcia. Nie zapomnij też o macie pod stopy, bo na zmarzniętej ziemi trudno się przebiera.
