Czy kiedykolwiek miałeś wrażenie, że żyjesz we śnie? Albo poczucie, że nie masz żadnej kontroli nad swoim życiem i jesteś tylko zewnętrznym obserwatorem? W sensie metaforycznym wielu osobom te stwierdzenia wydałyby się bliskie, jednak osoby cierpiące na derealizację doświadczają tych uczuć dosłownie. Czym jest derealizacja i jakie są jej objawy? Czy derealizację można wyleczyć? W dzisiejszym artykule przyjrzymy się tej szczególnej postaci zaburzenia dysocjacyjnego.
Czym jest derealizacja?
To stan psychiczny, w którym człowiek czuje się oddzielony od otaczającego go świata. Taka osoba ma wrażenie, że ludzie i przedmioty wokół niej są nierzeczywiste, nawet jeśli doskonale zdaje sobie sprawę z nieprawidłowości tego stanu. Derealizacja jest bardzo podobna do depersonalizacji, w której człowiek w ten sam sposób odłącza się od własnego ciała, myśli lub uczuć. W obu przypadkach czuje się jak zewnętrzny obserwator sytuacji. Według statystyk takie oderwanie od rzeczywistości przynajmniej raz w życiu przeżywa ponad połowa populacji. Jednak tylko 2 % populacji doświadcza derealizacji na tyle często, że zostaje u nich zdiagnozowana jako zaburzenie dysocjacyjne.
Z derealizacją często wiążą się takie predyspozycje zdrowotne jak depresja, napady lęku, amnezja, demencja czy uzależnienie od narkotyków. Najczęstszymi przyczynami derealizacji są jednak ciężkie traumy emocjonalne z przeszłości lub stres. Szczególnie w przypadku traumy z dzieciństwa istnieje duże prawdopodobieństwo, że dziecko będzie szukać ucieczki od swojej sytuacji poprzez oderwanie się od rzeczywistości. Do form traumy wywołujących derealizację należą na przykład:
- Przemoc fizyczna lub seksualna,
- Przemoc domowa,
- Niespodziewana śmierć bliskiej osoby,
- Trauma po wypadku lub klęsce żywiołowej,
- Trauma po przeżyciu konfliktu zbrojnego,
- Predyspozycja po rodzicu cierpiącym na poważne zaburzenie psychiczne.
Objawy derealizacji
Derealizacja najczęściej pojawia się w okresie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości. Nie istnieje jednak żaden test laboratoryjny, który pozwoliłby wykryć tę diagnozę. Standardowe postępowanie lekarzy obejmuje w tym przypadku zbadanie pacjenta pod kątem obecności substancji toksycznych w organizmie. Jeśli wszystkie wyniki są ujemne, pacjentowi może zostać zalecona wizyta u psychoterapeuty.
Następnie u pacjenta diagnozuje się derealizację, jeśli widzi i przeżywa rzeczy, które nie są rzeczywiste, co znacząco zakłóca jego podstawowe funkcjonowanie w życiu. Diagnozę można postawić także wtedy, gdy objawy derealizacji utrzymują się długo i często się powtarzają. Do tych objawów należą:
- Świat wydaje się nierzeczywisty, sztuczny lub przytłumiony,
- Czas płynie zbyt wolno, zbyt szybko albo w ogóle się zatrzymuje,
- Dźwięki z otoczenia wydają się przytłumione, zbyt ciche lub zbyt głośne,
- Człowiek ma wrażenie, że znajduje się we śnie lub we mgle,
- Przedmioty wokół wydają się nierealistyczne pod względem kształtu, wielkości lub w inny sposób,
- Czasem może pojawić się ściana oddzielająca człowieka od prawdziwego świata.
Leczenie
Jak pozbyć się derealizacji? Dobra wiadomość jest taka, że większość osób cierpiących na derealizację może całkowicie wyzdrowieć, niektórzy nawet samodzielnie. Wiele osób z tym zaburzeniem potrafi też nauczyć się spokojnie radzić sobie z poszczególnymi epizodami. Jeśli objawy derealizacji utrzymują się długo albo dołącza do nich depresja lub lęk, zaleca się zwrócenie się o pomoc lekarską.
Najczęstszą metodą leczenia derealizacji jest psychoterapia, dzięki której pacient może nauczyć się mówić o swoich doświadczeniach i o tym, jak sobie z nimi radzi. Psychoterapeuta poprzez rozmowę może jednocześnie naprowadzić pacjenta na zdrowe sposoby radzenia sobie z tymi stanami, które zwykle są u każdego inne i indywidualne. Psychoterapia może pomóc pacjentowi nauczyć się:
- Mówić o swoich uczuciach i wyrażać je słowami,
- Rozpoznawać negatywne emocje i odnajdywać przyczyny objawów, na które cierpi,
- Nie przywiązywać wagi do doświadczeń, które nie są rzeczywiste,
- Odwracać uwagę dzięki zajęciom w czasie wolnym,
- Być obecnym w rzeczywistości za pomocą pięciu zmysłów, na przykład słuchając muzyki lub trzymając w dłoni uspokajający przedmiot.
W przypadku derealizacji pacjent zwykle nie potrzebuje żadnych leków na receptę. Jeśli jednak zaburzeniu towarzyszy lęk lub depresja, mogą zostać przepisane leki łagodzące te dolegliwości.
