Czym jest związek ambiwalentny i 6 sytuacji, po których go rozpoznasz

3,1K

Związek ambiwalentny to nie tylko kwestia miłości czy nienawiści. To raczej skrzyżowanie sprzecznych emocji i myśli, które może prowadzić do konfliktów psychicznych i niezdecydowania. W artykule wyjaśniamy, co dokładnie oznacza związek ambiwalentny, jak się objawia i jakie ma przyczyny.

Znajdziesz tu też związek z lękowym stylem przywiązania i z zachowaniem typu hot and cold, sygnały, że nie chodzi już o mieszane uczucia, lecz o manipulację, oraz konkretne kroki, jak radzić sobie z ambiwalencją w związku.

Krótka odpowiedź. Związek ambiwalentny to związek, w którym czujesz do partnera jednocześnie miłość i niechęć, pragnienie bliskości i nieufność, a często nie jesteś pewna, czy chcesz w nim zostać. Pojęcie ambiwalencji wprowadził szwajcarski psychiatra Eugen Bleuler w 1910 roku na określenie jednoczesnych sprzecznych uczuć, myśli lub pragnień.

Mieszane uczucia same w sobie nie są zaburzeniem ani powodem do rozstania. Można z nimi pracować poprzez rozmowę, granice i ewentualnie terapię. Jeśli jednak partner cię poniża, kontroluje lub ci grozi, nie chodzi już tylko o mieszane uczucia, lecz o przemoc, a sprzeczne uczucia wobec takiego partnera są w przemocowym związku czymś powszechnym.

W razie bezpośredniego zagrożenia dzwoń pod numer 112 (w Czechach: 158 lub 112), w innym przypadku na Niebieską Linię 800 120 002 (Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie; w Czechach: Bílý kruh bezpečí 116 006 dla wszystkich ofiar lub ROSA 116 016 dla kobiet), najlepiej z telefonu, do którego partner nie ma dostępu.

Co oznacza ambiwalencja i skąd wzięło się to słowo

Ambiwalencja oznacza, że wobec jednej rzeczy lub osoby czujesz jednocześnie dwie sprzeczne rzeczy. Ambiwalentny to więc niejednoznaczny, rozdarty lub dwuznaczny. Ambiwalentny stosunek do pracy masz wtedy, gdy cię ona cieszy i jednocześnie wyczerpuje, a ambiwalentne uczucia wobec partnera, gdy go kochasz, a zarazem cię rani.

Termin pochodzi z psychiatrii. Szwajcarski psychiatra Eugen Bleuler użył go po raz pierwszy w 1910 roku w artykułach o schizofrenii, a w tym samym roku w wykładzie w Bernie wyróżnił trzy jego formy. Ambiwalencja wolicjonalna oznacza, że nie potrafisz zdecydować, co zrobić, intelektualna, że dla każdego poglądu widzisz równie silne kontrargumenty, a emocjonalna, że wobec tej samej osoby odczuwasz sprzeczne emocje.

Pojęcie to szybko przejął od Bleulera Zygmunt Freud i użył go na określenie trwałego współistnienia miłości i nienawiści wobec tego samego człowieka. Dziś psychologia mówi o ambiwalencji także u całkowicie zdrowych ludzi. Według przeglądu psycholożki Julianne Holt-Lunstad i psychologa Berta Uchino ludzie postrzegają ambiwalentnie mniej więcej połowę ważnych osób ze swojego otoczenia.

Mieszane uczucia są więc czymś powszechnym. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy sprzeczność trwa długo, odbiera ci spokój i paraliżuje twoje decyzje.

Związek ambiwalentny

Związek ambiwalentny to termin używany do opisu relacji, w której występują sprzeczne lub niejednoznaczne uczucia i myśli. Pojęcie to często odnosi się do emocjonalnie wymagających związków, w których dana osoba znajduje się pomiędzy miłością a nienawiścią, pragnieniem a niechęcią wobec swojego partnera lub kogoś innego. Ambiwalencja tworzy złożoną dynamikę relacji i może mieć różne przyczyny oraz skutki.

Objawy związku ambiwalentnego

Główną cechą związku ambiwalentnego są zmienne emocje, gdy możemy przeżywać silne, pełne miłości uczucia, a jednocześnie niechęć lub złość wobec drugiej osoby. Uczucia te mogą się zmieniać lub występować jednocześnie, co tworzy konflikt psychiczny.

Ta ambiwalencja prowadzi do niezdecydowania i niepewności co do przyszłości związku. Ludzie nie potrafią jasno określić, co czują, i często miotają się między skrajnościami.

Ambiwalencja może wiązać się z lękiem przed intymnością i bliskością. Osoba odczuwa pragnienie więzi, ale jednocześnie boi się możliwego zranienia lub utraty autonomii.

Jak ambiwalencja wygląda na co dzień

Ambiwalencja zwykle nie ujawnia się w jednej wielkiej kłótni, lecz w drobnych, powtarzających się sytuacjach. Jeśli rozpoznajesz się w kilku z nich, nie oznacza to, że twój związek jest zły. To sygnał, że warto o nim porozmawiać.

• Cieszysz się, że zobaczysz partnera, a po godzinie razem masz ochotę wyjść.
• Planujesz wspólny urlop, a jednocześnie w duchu zastanawiasz się, czy wtedy będziecie jeszcze razem.
• Gdy partner się odezwie, czujesz ulgę, a gdy się nie odzywa, zalewa cię lęk lub złość.
• Przyjaciółkom opowiadasz o nim na przemian jak o najlepszym człowieku i jak o największym błędzie.
• Po kłótni jesteś zdecydowana odejść, a po pogodzeniu się nie wyobrażasz sobie życia bez niego.
• Pragniesz bliskości, ale gdy się pojawia, czujesz się przytłoczona i szukasz powodów, by się zdystansować.

Ambiwalencja może występować po jednej stronie, ale też po obu. Czasem jeden z partnerów pragnie bliskości, a drugi się przed nią broni, a potem role się odwracają. Efektem jest związek, w którym żadne z was nie wie, na czym stoi.

Przyczyny związku ambiwalentnego

Ambiwalentny styl relacji według teorii przywiązania bywa łączony z wczesnym doświadczeniem rodzica dostępnego, ale niekonsekwentnego. Czasem był wystarczająco wyrozumiały i życzliwy, innym razem kierował się wyłącznie własnymi potrzebami, bez względu na ciebie. Więcej na ten temat w części o lękowym stylu przywiązania poniżej.

Korzenie związków ambiwalentnych tkwią głęboko w czynnikach osobowościowych, emocjonalnych lub relacyjnych. Oto niektóre z głównych przyczyn związków ambiwalentnych.

• Brak zaufania. Wcześniejsze doświadczenia rozczarowania lub zdrady mogą prowadzić do osłabienia zaufania w kolejnych związkach. Osoba może pragnąć więzi, ale jednocześnie obawiać się ponownego zranienia.
• Niskie poczucie własnej wartości. Brak pewności siebie i szacunku do samej siebie może wywoływać ambiwalentne uczucia w związkach. Osoba może mieć trudność z przyjmowaniem miłości lub wsparcia, ponieważ nie wierzy, że naprawdę na nie zasługuje.
• Problemy z komunikacją. Nieskuteczna komunikacja prowadzi do nieporozumień i konfliktów, co wywołuje ambiwalentne uczucia. Brak jasnej komunikacji może utrudniać zrozumienie potrzeb i oczekiwań w związku.
• Lęk przed intymnością. Ambiwalencja może wynikać z obawy przed utratą autonomii i niezależności w wyniku bliskiej więzi z drugim człowiekiem.
• Powtarzające się wzorce w związkach. Niektóre osoby mogą zauważać w swoich związkach powtarzające się wzorce ambiwalencji. Takie powtórzenia bywają związane z nierozwiązanymi problemami z przeszłości.
• Nierealistyczne oczekiwania. Oczekiwania, które nie są zgodne z rzeczywistością, również mogą przyczyniać się do ambiwalentnych uczuć. Jeśli ktoś oczekuje doskonałości lub pełnej zgodności w związku, trudno mu będzie poradzić sobie ze sprzecznościami i różnicami.
• Niedostateczne rozumienie emocji. Brak umiejętności rozpoznawania i wyrażania własnych potrzeb emocjonalnych i uczuć może rodzić ambiwalencję. Partnerzy czują się zagubieni i nie rozumieją się nawzajem.

Praca nad zrozumieniem tych czynników i aktywne szukanie sposobów na budowanie zdrowszych wzorców w związkach może prowadzić do pozytywnych zmian. W niektórych przypadkach warto poszukać wsparcia specjalisty.

Jak poradzić sobie ze związkiem ambiwalentnym

Te kroki dotyczą związków bez strachu i przemocy. W przeciwnym razie przeczytaj część o manipulacji poniżej. Jeśli boisz się partnera, pierwszeństwo ma twoje bezpieczeństwo.

Radzenie sobie ze związkiem ambiwalentnym wymaga czasu, wysiłku i głębokiej refleksji. Rozpoznanie własnych emocji, potrzeb i wartości to kluczowy pierwszy krok. Nauczenie się rozpoznawania i wyrażania swoich uczuć pozwala lepiej zrozumieć własny świat wewnętrzny.

• Otwarta komunikacja to podstawowy element zdrowego związku. Otwarty dialog pozwala partnerom dzielić się uczuciami, myślami i oczekiwaniami. Kluczowe jest aktywne słuchanie i szacunek dla punktu widzenia drugiej osoby.

• Praca nad zaufaniem jest w związku bardzo ważna. Budowanie zaufania wymaga czasu i konsekwentnego zachowania. Konstruktywne działania i przejrzystość pomagają odbudować nadszarpnięte zaufanie.

• Konflikty są nieuniknioną częścią każdego związku. Ważne jest, by nauczyć się radzić sobie z nimi w zdrowy i konstruktywny sposób. Szukanie wspólnych rozwiązań i szacunek dla różnic mogą prowadzić do lepszego zrozumienia.

• Skupienie się na pozytywnych stronach związku i docenianie dobrych chwil pomaga wzmocnić więź między partnerami. Aktywne szukanie powodów do wdzięczności i jej wyrażanie zwiększają poczucie zadowolenia.

• Wzmacnianie siły i niezależności każdego z partnerów może przyczynić się do zdrowszego związku. Każdy partner powinien mieć przestrzeń na osobisty rozwój, co dodaje związkowi siły.

• Zweryfikowanie nierealistycznych oczekiwań i zaakceptowanie rzeczywistości związku może zmniejszyć liczbę konfliktów i ambiwalentnych uczuć. Realistyczne oczekiwania mogą prowadzić do lepszego zrozumienia i akceptacji wzajemnych różnic.

W niektórych przypadkach warto zwrócić się o pomoc do specjalisty. Profesjonalista może zapewnić narzędzia i perspektywę, które wspierają budowanie zdrowszych relacji.

Każdy związek jest wyjątkowy, a to, co sprawdza się w przypadku jednej pary, niekoniecznie sprawdzi się w przypadku innej. Kluczowe jest otwarcie na zmiany, aktywna praca nad rozwojem związku i szacunek dla indywidualnych potrzeb i granic obojga partnerów.

Ambiwalentny i lękowy styl przywiązania

Skąd bierze się ambiwalencja w związkach, wyjaśnia teoria przywiązania. Stworzył ją brytyjski psychiatra John Bowlby, który rozwinął ją w trylogii Attachment and Loss, której pierwszy tom ukazał się w 1969 roku. Według tej teorii człowiek na podstawie wczesnych doświadczeń z opiekunami tworzy wewnętrzne wyobrażenie o tym, czego może się spodziewać po bliskich osobach.

Psycholożka Mary Ainsworth w latach 60. i 70. obserwowała, jak zachowują się małe dzieci, gdy rodzic na chwilę od nich odchodzi, a potem wraca. Część dzieci po powrocie rodzica kurczowo się go trzymała i trudno było je uspokoić. Ten wzorzec nazwano przywiązaniem lękowo-ambiwalentnym lub opornym. Wiąże się on z opieką nieprzewidywalną, raz życzliwą, a innym razem nie.

Co odkryli Hazan i Shaver

Psycholodzy Cindy Hazan i Phillip Shaver w 1987 roku na łamach „Journal of Personality and Social Psychology” przenieśli teorię przywiązania na miłość partnerską. Ich kwestionariusz był pierwszym narzędziem, którym mierzono przywiązanie w związkach dorosłych. Badani wybierali w nim spośród trzech krótkich opisów ten, który najlepiej do nich pasował.

Opis lękowo-ambiwalentny brzmiał w tłumaczeniu tak. „Wydaje mi się, że inni nie chcą takiej bliskości jak ja. Często boję się, że partner tak naprawdę mnie nie kocha albo nie będzie chciał ze mną zostać. Chcę całkowicie stopić się z drugą osobą i to pragnienie czasem odstrasza ludzi”.

Osoby z tym stylem opisywały miłość jako obsesję połączoną z pragnieniem wzajemności i stopienia się z partnerem, z wahaniami emocjonalnymi, zazdrością i silnym pociągiem seksualnym. Według autorów rozkład trzech stylów u dorosłych jest mniej więcej taki sam jak u małych dzieci.

Przywiązanie opisuje wzorzec, a nie diagnozę, i nie nadaje się na etykietkę ani dla partnera, ani dla ciebie. Nie oznacza też, że ambiwalentny związek to twoja wina. Według metaanalizy psychologa R. Chrisa Fraleya z 2002 roku bezpieczeństwo przywiązania od urodzenia do 19. roku życia jest tylko umiarkowanie stabilne. Wczesne doświadczenia mają więc wpływ, ale wzorzec może się zmieniać.

Jeśli rozpoznajesz się w opisie lękowym i to cię niepokoi, pomoże rozmowa ze specjalistą. Jak wygląda taka rozmowa, opisuje artykuł o co pyta psycholog i co z tego wynika.

Ambiwalencja i zachowanie hot and cold

Hot and cold, czyli po polsku gorąco i zimno, to określenie zachowania, w którym partner na przemian okazuje ciepło i dystans. Jednego tygodnia pisze codziennie, planuje wspólną przyszłość i jest uważny, a następnego się nie odzywa, odpowiada jednym słowem i odwołuje spotkania. Takie zachowanie może przejawiać każdy, niezależnie od płci.

Za tymi zmianami nie musi stać zła wola. Może chodzić o własną ambiwalencję, gdy partner sam nie wie, czego chce, albo o lęk przed bliskością. Czasem to świadoma gra, na przykład udawany brak zainteresowania jako taktyka podrywu. Z zewnątrz trudno odróżnić te przyczyny i nie musisz tego robić, żeby zdecydować, czego chcesz ty.

Dla ciebie zachowanie hot and cold ma podobne skutki bez względu na przyczynę. Żyjesz w niepewności, czekasz na wiadomości i z każdej reakcji odczytujesz, na czym stoisz. Jak interpretować ciszę na czacie, omawiamy w artykule jest online i nie pisze, co to zwykle oznacza.

Związki z przerwami

Skrajną formą są związki, w których partnerzy wielokrotnie się rozstają i do siebie wracają. Od lat bada je amerykańska badaczka komunikacji René M. Dailey. Według jej badań takie związki dają mniej satysfakcji i więcej niepewności niż związki bez rozstań.

Badanie Vennum i współpracowników z 2014 roku, opublikowane w „Journal of Social and Personal Relationships”, objęło 323 pary żyjące razem bez ślubu i 752 pary małżeńskie. Rozstanie i powrót przeżyło kiedyś 37 % par niebędących małżeństwem i 23 % par małżeńskich. Pary te odczuwały większą niepewność co do przyszłości związku i były mniej zadowolone.

Jeśli w twoim związku powtarza się ten sam cykl, spróbuj go spisać. Co poprzedzało dystans, co powrót i co się w międzyczasie zmieniło. Jeśli nie zmienia się nic, to cenna informacja przy podejmowaniu decyzji. Jeśli zainteresowanie partnera słabnie stopniowo i od dłuższego czasu, przeczytaj, co robić, gdy partner traci zainteresowanie.

Kiedy to już nie ambiwalencja, lecz manipulacja

Ambiwalencja to wewnętrzny konflikt, z którym człowiek sam się zmaga. Manipulacja to działanie, którym ktoś zapewnia sobie władzę nad drugą osobą. Granica między nimi nie zawsze jest wyraźna, ale niektóre sygnały wskazują raczej na manipulację lub kontrolę niż na mieszane uczucia.

Jeśli partner cię poniża, kontroluje lub ci grozi, nie chodzi już tylko o mieszane uczucia, lecz o przemoc, a sprzeczne uczucia wobec takiego partnera są w przemocowym związku czymś częstym.

• Chłód i milczenie pojawiają się jako kara, gdy zrobisz coś po swojemu.
• Partner podważa twoje wspomnienia i postrzeganie, aż zaczynasz wątpić w samą siebie.
• Kontroluje twój telefon, pieniądze albo to, z kim się spotykasz.
• Stopniowo odcina cię od rodziny i przyjaciół.
• Grozi tobie, dzieciom albo sobie, jeśli odejdziesz.
• Boisz się jego reakcji i z góry zastanawiasz się, co go rozzłości.

Nie chodzi o to, by na odległość stawiać partnerowi diagnozę, lecz by poważnie potraktować to, jak czujesz się przy nim. Więcej o typowych metodach znajdziesz w artykułach o najczęstszych rodzajach manipulacji w związku, o zdaniach i taktykach manipulatora oraz o gaslightingu.

Jeśli boisz się partnera, nie rozwiązuj sytuacji rozmową w cztery oczy ani terapią par. Odejście planuj ze specjalistami i z myślą o swoim bezpieczeństwie. Pomoc jest dostępna całą dobę. Najlepiej dzwoń z telefonu, do którego partner nie ma dostępu.

• 158 lub 112. W razie bezpośredniego zagrożenia od razu dzwoń na policję.
• 800 120 002. Niebieska Linia, Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie, dla osób doświadczających przemocy domowej (w Czechach: telefon zaufania Bílý kruh bezpečí 116 006, całodobowy i bezpłatny).
• Wsparcie dla kobiet. Kobiety doświadczające przemocy domowej mogą szukać pomocy w specjalistycznych organizacjach dla kobiet, a pierwszym krokiem może być Niebieska Linia 800 120 002 (w Czechach: telefon kryzysowy ROSA 116 016, całodobowy i bezpłatny).
• Centrum interwencyjne (Intervenční centrum). Pomaga osobom zagrożonym przemocą domową. Najbliższe znajdziesz w Rejestrze świadczeniodawców usług socjalnych (Registr poskytovatelů sociálních služeb) na stronie Ministerstwa Pracy i Spraw Socjalnych (Ministerstvo práce a sociálních věcí).
• 112 i 116 123. W razie ostrej groźby samobójstwa dzwoń pod 112 (w Czechach: 155 lub 112). Wsparcie dla siebie znajdziesz pod numerem kryzysowego telefonu zaufania dla dorosłych 116 123 (w Czechach: całodobowa Linka první psychické pomoci 116 123).

Możesz zadzwonić także wtedy, gdy nie masz pewności, czy chodzi o przemoc. Nie potrzebujesz dowodów ani podjętej decyzji.

Ambiwalencja w długim związku

W długim związku ambiwalencja często nie przychodzi jak burza, lecz jako ciche rozdarcie. Kochasz partnera, cenisz to, co razem macie, a jednocześnie niektóre rzeczy od dawna cię ranią lub wyczerpują.

Holt-Lunstad i Uchino w swoim przeglądzie z 2019 roku w „Perspectives on Psychological Science” podają, że w trzech badaniach z udziałem amerykańskich par od 47 do 86 % osób postrzegało swojego męża lub żonę przynajmniej częściowo ambiwalentnie. Związek ambiwalentny oznacza w ich ujęciu, że jest w nim jednocześnie dużo dobrego i dużo złego.

Mieszane uczucia mają znaczenie także dla zdrowia. W badaniu Uchino, Smitha i Berg z 2014 roku w „Psychological Science” małżonkowie mieli bardziej zwapnione tętnice wieńcowe głównie wtedy, gdy oboje postrzegali się nawzajem jako źródło ambiwalencji.

Z kolei badanie Birmingham i współpracowników z 2015 roku wykazało wyższe ciśnienie krwi w ciągu zwykłego dnia u osób, które postrzegały partnera ambiwalentnie, a także u tych, które tak oceniały własne zachowanie. To związek, a nie dowód, że ambiwalencja bezpośrednio wywołuje chorobę.

Ambiwalencja w długim związku nie oznacza, że związek się skończył. Pomaga nazwać, co cię cieszy, a co rani, i rozmawiać o tym, zanim drobiazgi urosną w mur. Wskazówki znajdziesz w artykule 7 wskazówek, jak stworzyć harmonijny związek. Jeśli zastanawiasz się, czy warto to ciągnąć, przejrzyj 15 oznak, po których poznasz, że związek nie ma sensu.

Jak wyjść z ambiwalentnego związku

Z ambiwalencji nie wyprowadzi cię jedna słuszna decyzja, lecz wyjaśnienie sytuacji. Celem nie jest przestać odczuwać rozdarcie, lecz ustalić, czego brakuje ci w związku i czy partner może i chce ci to dać.

Jeśli w związku jest strach lub przemoc, poniższe kroki nie mają zastosowania i pierwszeństwo ma twoje bezpieczeństwo. W pozostałych przypadkach możesz postępować w trzech krokach.

Rozmowa

Wybierz spokojną chwilę, a nie wieczór po kłótni. Mów o sobie i o konkretnej sytuacji, a nie o charakterze partnera. Zdanie „kiedy nie odzywasz się przez trzy dni, czuję się niepewnie i nie wiem, na czym stoimy” lepiej otworzy rozmowę niż „jesteś po prostu niesłowny”.

Zapytaj, jak związek postrzega partner, i słuchaj, nawet jeśli odpowiedź nie będzie przyjemna. Więcej o tym, jak rozmawiać o kryzysie, znajdziesz w artykule jak uratować związek i kiedy to już nie ma sensu.

Granice

Granice mówią, co w związku akceptujesz, a czego już nie. Przy zachowaniu hot and cold granica może brzmieć na przykład: „jeśli odwołasz spotkanie w ostatniej chwili, następnego już nie zaproponuję”. Ważne, żebyś jej dotrzymała, inaczej traci sens.

Granice nie są karą ani szantażem, lecz informacją o tobie. Jeśli trudno ci mówić nie, pomoże artykuł jak nauczyć się mówić nie i wyznaczyć własne granice. Gdy masz poczucie, że bez partnera nie potrafisz funkcjonować, przeczytaj o uzależnieniu od partnera.

Terapia

Jeśli rozdarcie ciągnie się miesiącami, a rozmowy do niczego nie prowadzą, pomoże specjalista. Terapia indywidualna pomaga zrozumieć własne wzorce, także te z dzieciństwa, a terapia par to, gdzie wy dwoje utykacie. Jakie formy istnieją, opisuje artykuł o psychoterapii.

Poradnie małżeńskie i rodzinne (manželské a rodinné poradny) zapewniają zgodnie z ustawą o usługach socjalnych (zákon o sociálních službách) specjalistyczne poradnictwo socjalne, które jest bezpłatne. Terapia par ani poradnia nie są jednak odpowiednie, jeśli w związku jest przemoc lub strach. W takim przypadku zwróć się pod numery podane wyżej.

Wskazówka. Zainteresował cię ten artykuł? Przeczytaj też Kiedy iść do psychologa i czego się u niego spodziewać