Wyobraź sobie, że biegniesz w zawodach. Twoja uwaga skupia się na ruchach ciała, sile mięśni, pracy płuc i terenie pod stopami. Żyjesz chwilą obecną, bez reszty pochłania cię to, co robisz. Wydaje się, że czas płynie inaczej. Czujesz zmęczenie, ale ledwie je zauważasz. To przykład stanu flow.
Nie jest to jednak przywilej wyłącznie sportowców. Własne doświadczenia z flow miał też Michelangelo Buonarroti, gdy malował Kaplicę Sykstyńską. Na pewno i tobie zdarzyło się go kiedyś doświadczyć. Niektórzy wchodzą w stan flow łatwo i często, innym przychodzi to z trudem. Jak właściwie powstaje ten stan i czy można wykorzystać go na swoją korzyść?
Spis treści
Czym jest flow?
Flow (w tłumaczeniu „przepływ”, „nurt”) to stan umysłu, w którym jesteśmy całkowicie zanurzeni w czynności umysłowej lub fizycznej. To chwile pełnego skupienia, gdy nie odczuwamy upływu czasu ani swoich potrzeb fizjologicznych. Każde działanie, ruch i myśl następują po sobie automatycznie. Angażujemy się całym sobą i wykorzystujemy swoje możliwości w maksymalnym stopniu.
Stan flow możemy przeżywać podczas czynności, które sprawiają nam przyjemność i w których jesteśmy całkiem sprawni. W stanie flow mamy jasne cele, które są wymagające, ale jednocześnie wciąż osiągalne. Czujemy entuzjazm, spokój i osobistą kontrolę nad sytuacją oraz jej wynikiem. Do tego w stanie flow mamy poczucie natychmiastowej informacji zwrotnej, co nas motywuje i popycha do przodu.
Pojęcie flow nazwał i zdefiniował psycholog Mihaly Csikszentmihalyi, który próbował zrozumieć fenomen słynnych artystów całkowicie pochłoniętych swoim dziełem. Michelangelo Buonarroti podobno malował kilka dni bez przerwy i był tak zatopiony w pracy, że nie odczuwał nawet potrzeby jedzenia ani snu, aż zemdlał ze zmęczenia. Kiedy się ocknął, był zupełnie wypoczęty i znów z wielkim zaangażowaniem zanurzył się w pracy. Szeroko zakrojonym badaniom nad stanem flow Csikszentmihalyi poświęcił się głównie w latach 80. i 90. XX wieku wspólnie ze swoimi współpracownikami we Włoszech.
Co dzieje się w mózgu podczas flow?
Wyjątkowość stanu flow wyjaśnia fakt, że w mózgu uwalnia się wtedy naraz 5 substancji chemicznych. Są to serotonina, norepinefryna, dopamina, anandamid i endorfiny. Substancje te pomagają zwiększyć wydajność, a jednocześnie tworzą dla nas koktajl bardzo przyjemnych odczuć. Dzięki temu czujemy się silniejsi psychicznie i fizycznie, a nasze reakcje są najbardziej precyzyjne i pełne zaangażowania.
Według badań w stanie flow nasza wydajność wzrasta nawet o 500 % , a nawet o 430 % zwiększa się nasza kreatywność i umiejętność rozwiązywania problemów. Choć mogłoby się więc wydawać, że w takich chwilach nasz mózg pracuje na pełnych obrotach, jest odwrotnie. Podczas flow część mózgu się wyłącza. Chodzi konkretnie o korę przedczołową (prefrontal cortex), czyli siedzibę naszego wewnętrznego krytyka, który zwykle zwraca naszą uwagę na czas, planowanie, a przede wszystkim na naszą osobowość. Gdy wewnętrzny krytyk się wyłącza, nasze „ja” całkowicie traci na znaczeniu i nagle wszystko wydaje się łatwe, bo mówiąc prościej, nie przeszkadzamy sami sobie. Osiągamy więc stany podobne do tych, które ludzie osiągają dzięki medytacji.
Główne korzyści płynące z flow
- większe zaangażowanie w dane zadanie
- lepsze wyniki i większa twórczość artystyczna
- życie chwilą obecną, tu i teraz
- zmniejszenie stresu, obaw i wątpliwości co do siebie
- lepsza regulacja emocji i rozwój złożoności emocjonalnej
- przyjemność i spełnienie z tego, co robimy
- poczucie szczęścia, zadowolenia i samorealizacji
- wzrost motywacji wewnętrznej, czyli robimy coś dla wewnętrznej nagrody
Jak wejść w stan flow i w nim pozostać
Stanu flow nie da się wymusić, ale można przynajmniej stworzyć mu idealne warunki. Flow pojawia się, gdy angażujemy się w czynność, która mieści się między granicą nudy a lęku. Oznacza to, że zadanie nie może być na tyle trudne, by wywoływało lęk, ale też nie tak łatwe, żebyśmy zaczęli się nudzić. To bardzo ważne. Upragniony stan można też wywołać dzięki poniższym wskazówkom:
- Wybierz coś, co sprawia ci przyjemność
Jeśli robisz coś, czego naprawdę nie lubisz, flow prawdopodobnie cię ominie. Dlatego pracuj nad czymś, co sprawia ci przyjemność, co cię interesuje i cieszy. Oznacza to, że jeśli chcesz łatwo wejść w stan flow, musisz naprawdę wierzyć w to, co robisz. Mieć do tego pasję i widzieć w tym sens.
- Wyznacz sobie jasne cele
Csikszentmihalyi wyjaśnia w swojej książce, że flow najprawdopodobniej pojawi się wtedy, gdy człowiek staje przed zadaniem, które ma jasne cele wymagające konkretnych reakcji. Przykładem może być partia szachów, w której gracz przez cały czas rozgrywki ma bardzo konkretne cele i reakcje, dzięki czemu jego uwaga może być przez cały czas w pełni skupiona na grze.
- Wyeliminuj rozpraszacze
Jeśli w twoim otoczeniu jest wiele rzeczy, które walczą o twoją uwagę, trudniej będzie ci wejść w stan flow. Dlatego postaraj się ograniczyć czynniki rozpraszające wokół siebie, aby w pełni skupić się na zadaniu.
- Dodaj element wyzwania
Stan flow pojawia się, gdy umiejętności człowieka są w pełni zaangażowane w pokonywanie wyzwania, które jest na granicy możliwości. Jeśli wyzwania zaczynają wydawać się zbyt małe, możemy wrócić do flow, zwiększając je. Jeśli wyzwania są zbyt duże, do stanu flow można wrócić, ucząc się nowych umiejętności. Wiadomo też, że im większe ryzyko, tym bardziej skupiamy się na zadaniu. Typowym przykładem są deadline’y, gdy studenci potrafią w ciągu jednego tygodnia dopisać dużą część pracy dyplomowej.
💡Wskazówka: Na koniec warto też dodać, że możesz stymulować swój organizm, aby stworzyć mu lepsze warunki do wejścia w stan flow. Jak to zrobić? To sprawa indywidualna i na każdego działa coś innego. Możemy polecić odpowiednią dawkę ruchu, spacery, zimny prysznic albo naturalne stymulanty, takie jak ten.
Kiedy najczęściej doświadczamy stanu flow?
Wiele codziennych czynności może wywoływać przyjemne poczucie płynięcia, czyli flow. Najprawdopodobniej nie osiągniemy jednak tego stanu przy czynnościach takich jak oglądanie telewizji, ponieważ niskie umiejętności łączą się tu z niskim wyzwaniem, co zwykle prowadzi raczej do apatii.
Obszary, w których łatwo doświadczyć flow:
- działania twórcze : stan flow jest chyba najczęściej kojarzony z kreatywnością. Pisarz może na przykład mieć wrażenie, że słowa płyną mu podczas pisania łatwo i szybko. Muzycy, zwłaszcza improwizujący soliści, również mogą doświadczać flow podczas gry na instrumencie. Należą tu też takie zajęcia jak malowanie, rysowanie, ale również praca nad projektem, gdy przy rozwiązywaniu problemów angażujemy swoją kreatywność.
- poszerzanie wiedzy i umiejętności : jeśli nieco poszerzymy swoją wiedzę ponad obecny poziom wykształcenia, możemy doświadczyć flow. Jest to możliwe dlatego, że w takich przypadkach mamy już pewną wiedzę, na której możemy budować, więc wyzwanie jest dla nas jasne i wykonalne.
- sport i aktywność fizyczna: wykonalność zadania sportowego tuż na granicy naszych możliwości również wywołuje flow. Sportowcy nazywają ten stan „byciem w strefie”. Flow podczas uprawiania sportu może też pozytywnie wpływać na nasze wzorce ruchowe, ponieważ lepsza integracja świadomych i podświadomych funkcji odruchowych poprawia koordynację. Wielu sportowców wyczynowych opisuje lekkość swojego występu podczas bicia rekordów życiowych. Flow może pojawić się przy takich aktywnościach jak narciarstwo, tenis, piłka nożna, taniec, bieganie itp.
- hazard i gry komputerowe: negatywną stroną flow jest to, że przyjemne odczucia, które wywołuje, mogą sprzyjać uzależnieniom. Na przykład brydż czy poker spełniają wszystkie warunki niezbędne do osiągnięcia stanu flow: są wymagające i wymagają pewnego poziomu umiejętności. Dlatego ważne jest, aby zdać sobie sprawę, czy flow więcej nam nie odbiera, niż daje.
Stan flow może sprawić, że nasze życie stanie się bardziej intensywne, sensowne i ciekawe. Wielokrotnie zwiększa naszą wydajność i kreatywność, a stoi za wieloma wyjątkowymi osiągnięciami sportowymi i dziełami sztuki. Każdy medal ma jednak dwie strony i od poczucia flow można się uzależnić. Dlatego pytanie dotyczące stanu flow brzmi nie tylko, jak go osiągnąć, ale także jak nim kierować: wykorzystywać go do poprawy jakości życia, a jednocześnie umieć z niego zrezygnować, gdy jest to konieczne.
💡 Wskazówka: Przeczytaj też artykuł o mindfulness lub o tym, jak rozpoznać intuicję.
