15 rodzajów manipulacji w związku i zdania, które ją zdradzają

9,1K

Jakie są różne rodzaje i taktyki manipulatora? Czy wszystkie rodzaje manipulacji są równie poważne? I ręka na serce, czy ty też stosujesz manipulację w związku? 

Mówiąc najprościej, manipulacja to każde zachowanie, w którym nie mówimy partnerowi dokładnie i otwarcie, czego chcemy, tylko używamy jakiegoś wybiegu, żeby postawić na swoim.

Krótka odpowiedź. W związkach często pojawiają się wzbudzanie poczucia winy, odgrywanie męczennika, wymówki albo uprzejmość w zamian za przysługę. Poważniejsze są gaslighting, karanie milczeniem, szantaż emocjonalny, love bombing, triangulacja i kontrolowanie pieniędzy. Manipulacja różni się od kłótni tym, że się powtarza, ma cię skłonić do ustąpienia, a ty wychodzisz z niej z poczuciem winy, zagubienia albo strachu.

Manipulować może każdy, mężczyzna i kobieta, w każdym związku. Jeśli boisz się partnera albo ci grozi, zadzwoń do Niebieskiej Linii 800 120 002 (w Czechach: Bílý kruh bezpečí 116 006, dla wszystkich ofiar, lub ROSA 116 016, dla kobiet), najlepiej z telefonu, do którego partner nie ma dostępu. W razie bezpośredniego zagrożenia dzwoń pod 112 (w Czechach także policja 158).

W jaki sposób partnerzy najczęściej manipulują?

Mało kto wchodzi w związek z myślą, że będzie oszukiwać partnera i nim manipulować. Większość ludzi chce być w związku autentyczna i otwarta. A jednak wielu partnerów staje się manipulatorami, gdy uznają, że ich bezpośrednia prośba nie zostanie spełniona. 

Może nie zamierzają wykorzystywać partnera, tylko po prostu czują, że w pewnych sytuacjach osiągną więcej, stosując strategiczną taktykę. Może nawet nie próbują manipulować, tylko robią to, co ich zdaniem poprawi ich związek. Dlatego nawet najbardziej kochający partnerzy mogą sięgać po techniki manipulacyjne, żeby skłonić drugą osobę do czegoś, na co inaczej by się nie zdecydowała.

1. Poczucie winy 

Ludzie czują się winni, gdy nie spełniają oczekiwań osób, które są dla nich ważne. Próbują potem pozbyć się tego poczucia winy, ustępując partnerowi. Jeśli partner wie, co wywołuje w drugiej osobie poczucie winy, może wykorzystać tę wiedzę, żeby dostać to, czego potrzebuje. Taka psychiczna manipulacja w związku często graniczy z szantażem emocjonalnym.

To jedna z najpoważniejszych spośród dziewięciu opisanych taktyk, zwłaszcza gdy przechodzi w szantaż emocjonalny.

2. Męczeństwo 

Jeśli jeden partner regularnie daje z siebie za dużo, być może próbuje w ten sposób zbudować „emocjonalne saldo na koncie związku”, przez które druga osoba może czuć się zobowiązana spełnić prośbę, która w ogóle jej się nie podoba. Manipulacji w związku, w której jedna osoba stawia się w roli męczennika, na pewno nie warto lekceważyć (nawet jeśli to ty jesteś tym męczennikiem, który robi wszystko). Po pewnym czasie nieuchronnie prowadzi ona do niechęci po obu stronach.

3. Wykorzystywanie innych do „sprzedania” pomysłu 

Do takiego nacisku dochodzi, gdy jeden z partnerów w nieobiektywny sposób powołuje się na innych, żeby skłonić drugą osobę do ustępstwa. „Wszyscy uważają…” albo „Nasi najlepsi przyjaciele zawsze jeżdżą na co najmniej dwa urlopy w roku” albo „Najnowsze badania pokazują, że…”. Problem pojawia się, gdy zdania manipulatora zaczynają odwoływać się do bliskich albo rodziny, którym trudniej się przeciwstawić.

4. Ukrywanie własnych błędów 

Jeśli partner boi się krytyki albo nie chce rozczarować drugiej osoby, może ukrywać, że coś zrobił źle. Zwykle czeka potem na dogodny moment, gdy druga osoba ma dobry nastrój, żeby wyjawić prawdę i w ten sposób złagodzić cios albo krytykę.

U dzieci takie zachowanie jest normalne, między dorosłymi partnerami lepiej rozmawiać otwarcie. Kto ukrywa błędy ze strachu przed reakcją partnera, nie manipuluje, tylko działa pod presją.

5. Podawanie przesadzonych, upiększonych lub nieprawdziwych powodów swojego zachowania 

Jeśli partner zostanie przyłapany na czymś, co nie podoba się drugiej osobie, może szukać wyjścia w stworzeniu bardziej akceptowalnej historii, która usprawiedliwi jego zachowanie i skłoni drugą osobę do łagodniejszej reakcji. Chodzi o to, żeby druga osoba uznała, że w tych okolicznościach takie zachowanie jest uzasadnione, i złagodziła swoją potencjalnie negatywną reakcję.

6. Przesadne reakcje, żeby twój partner czuł się źle z powodu swoich emocji. 

Robienie dramy to typowy sposób, żeby skłonić partnera do ustąpienia. Dotyczy to zwłaszcza partnerów, którzy nie lubią scen, emocjonalnego zamętu ani przesadnych konsekwencji. Partner świadomie lub nieświadomie liczy na to, że druga osoba ustąpi, żeby uniknąć napiętej sytuacji.

7. Wymyślanie wymówek, gdy partner w rzeczywistości nie chce czegoś zrobić, a jednocześnie nie chce rozczarować 

„Boli mnie głowa” albo „To był naprawdę ciężki dzień. Po prostu nie spodziewałem się tyle stresu. Zajmę się tym jutro” albo „Bardzo przepraszam, po prostu zapomniałem. Mam za dużo na głowie”. Czasem trudno wtedy rozpoznać, kiedy chodzi o manipulację, bo partner ostatecznie nigdy tego nie zrobi, a kiedy o prawdę. Spośród wszystkich rodzajów manipulacji ten jest łatwy do zrozumienia, ale mimo to lepiej być wobec partnera całkowicie szczerym.

8. Próba uniknięcia pasywnego lub agresywnego zachowania 

Jeśli jeden z partnerów zgadza się na coś tylko po to, żeby nie rozczarować albo nie zdenerwować drugiej osoby, nie jest to szczere porozumienie. Gdy dzieje się tak stale, bo reakcje drugiej osoby są nieprzewidywalne, to bardzo przykry rodzaj manipulacji.

Kto w ten sposób chodzi na palcach, nie manipuluje, tylko jest manipulowany. Skakanie wokół kogoś, żeby nie wywołać negatywnej reakcji, pozwala naprawdę poczuć, czym jest frustracja, zwłaszcza gdy zachowanie partnera jest nieprzewidywalne. Jeśli kiedykolwiek zadawałaś sobie pytanie „jak poznać, że mu na mnie zależy”, zachowanie twojego partnera prawdopodobnie należy do tej kategorii.

9. Uprzejmość tylko jako strategia na kolejną wygraną 

Większość partnerów wie, co podoba się drugiej osobie, więc chętnie zgadzają się na jedną rzecz, i to tuż przed tym, jak sami poproszą o coś, czego druga osoba nie może łatwo odmówić. Nie myl tej strategii z kompromisem, do którego dochodzi w zdrowych związkach.

Najpoważniejsze rodzaje manipulacji i zdania, które je zdradzają

Dziewięć opisanych wyżej taktyk często pojawia się w związkach, a niektóre są raczej niezręcznym nawykiem niż przemyślanym planem. Kolejne sześć rodzajów manipulacji jest poważniejszych, bo stopniowo odbierają człowiekowi pewność siebie, kontakty albo pieniądze.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zalicza przemoc psychiczną i kontrolujące zachowanie partnera do form przemocy w związku. Systematyczna manipulacja, której celem jest kontrolowanie drugiej osoby, nie jest więc tylko „trudnym charakterem”, ale może być przemocą psychiczną.

Przy każdym rodzaju podajemy zdania, które typowo padają w takiej sytuacji. Jedno zdanie samo w sobie niczego nie dowodzi, decyduje to, czy się powtarza i co z tobą robi.

Gaslighting

Przy gaslightingu druga osoba sprawia, że zaczynasz wątpić we własną pamięć i postrzeganie. Badacze z Uniwersytetu w Palermo, Bellomare, Genova i Miano, opisują go w badaniu z 2024 roku jako zachowanie, którego celem jest kontrolowanie i zmienianie tego, co partner czuje i myśli, jak postrzega samego siebie i co uważa za rzeczywistość.

• „To się nigdy nie wydarzyło, znowu coś zmyślasz”.
• „Jesteś przewrażliwiona, normalny człowiek by tego tak nie odebrał”.
• „Pamiętasz to zupełnie źle”.
• „Nigdy tego nie powiedziałem, musiało ci się przyśnić”.

Typowym sygnałem jest to, że po rozmowie przepraszasz, choć nie wiesz za co, i przestajesz ufać własnym wspomnieniom. Pomaga w tym dziennik, więcej o nim poniżej. Gaslightingowi poświęcamy szczegółowo osobny artykuł, link znajdziesz na końcu.

Karanie milczeniem (silent treatment)

Karanie milczeniem oznacza, że druga osoba po kłótni całymi dniami z tobą nie rozmawia, patrzy przez ciebie jak przez szybę i nie mówi dlaczego. Milczenie służy tu jako kara i kończy się dopiero wtedy, gdy przeprosisz albo ustąpisz, nawet jeśli nie wiesz, co zrobiłaś źle.

• „Nic się nie dzieje”. (powiedziane tak, że wyraźnie coś się dzieje)
• „Przecież wiesz”.
• „Nie mam ci nic do powiedzenia”.
• Brak odpowiedzi na wiadomości, telefony i bezpośrednie pytania, czasem przez całe dni.

Paul Schrodt, Paul Witt i Jenna Shimkowski w 2014 roku w czasopiśmie Communication Monographs podsumowali 74 badania z udziałem ponad 14 000 uczestników. Analizowali wzorzec, w którym jeden partner naciska, a drugi się wycofuje i milczy.

Taki wzorzec wiązał się z mniejszą satysfakcją ze związku, mniejszą bliskością i gorszą komunikacją. Badanie nie dotyczyło milczenia jako kary, ale ogólnie wzorca nacisku i wycofania, który szkodzi związkowi bez względu na to, kto jaką rolę w nim odgrywa.

Karanie milczeniem trzeba odróżnić od przerwy. Gdy mówisz, że potrzebujesz godziny, żeby ochłonąć, a potem wracasz do tematu, wszystko jest w porządku. Przerwę się zapowiada i kończy się ona rozmową, karanie milczeniem kończy się twoją kapitulacją.

Szantaż emocjonalny

Szantaż emocjonalny opiera się na strachu, poczuciu obowiązku i winie. Terapeutka Susan Forward w książce Emotional Blackmail z 1997 roku nazwała tę mieszankę skrótem FOG (fear, obligation, guilt) i opisała cztery typy szantażystów.

• Karzący. „Jeśli pojedziesz na ten weekend z koleżankami, nie musisz wracać”.
• Karzący siebie. „Jeśli odejdziesz, coś sobie zrobię”.
• Cierpiętnik. „Po tym wszystkim, co dla ciebie robię, zrobisz mi coś takiego?”
• Kuszący. „Jak mi ustąpisz, wszystko znowu będzie jak dawniej”. Obiecana nagroda jednak nie nadchodzi.

Groźbę, że druga osoba zrobi sobie krzywdę, traktuj poważnie, ale to nie ty odpowiadasz za jej życie. W razie bezpośredniego zagrożenia dzwoń po pogotowie ratunkowe pod 155 lub 112 i powiedz o sytuacji komuś bliskiemu.

Taka groźba może oznaczać wyższe ryzyko także dla ciebie, dlatego brytyjski kwestionariusz oceny ryzyka przemocy domowej SafeLives DASH pyta o nią wprost. Skontaktuj się z Niebieską Linią 800 120 002 (w Czechach: ROSA 116 016 lub Bílý kruh bezpečí 116 006) albo z centrum interwencji kryzysowej.

Szantażysta często mówi o miłości. Zdanie „gdybyś mnie naprawdę kochała, zrobiłabyś to” nie mówi jednak nic o miłości, tylko o tym, czego druga osoba od ciebie chce.

Love bombing

Love bombing, czyli bombardowanie miłością, to zalew uwagi, prezentów i wyznań zaraz na początku związku. Wygląda jak romantyzm, ale tempo narzuca tylko jedno z was, a wkrótce pojawiają się pierwsze żądania.

• „Jesteśmy bratnimi duszami, to zdarza się raz w życiu.”
• „Po co czekać? Zamieszkajmy razem od razu.”
• „Nie potrzebujesz przyjaciółek, teraz masz mnie.”
• „Odpisz mi w ciągu pięciu minut, inaczej się martwię.”

Claire Strutzenberg i jej współpracownicy z Uniwersytetu Arkansas w 2017 roku w badaniu studenckim przepytali 484 studentów w wieku od 18 do 30 lat. U osób, które według własnych odpowiedzi stosowały love bombing, wiązał się on z cechami narcystycznymi i niższą samooceną, a także z częstszym wysyłaniem wiadomości i korzystaniem z mediów społecznościowych w związku.

Cechy narcystyczne nie są jednak diagnozą. Narcystyczne zaburzenie osobowości może stwierdzić tylko specjalista po badaniu, a nie partnerka na podstawie zachowania. Jak przejawiają się cechy narcystyczne, omawiamy w artykule o narcyzmie.

Odwrotną grą z uwagą jest udawany brak zainteresowania, kiedy ktoś celowo ukrywa swoje zainteresowanie. Zdrowe zakochanie potrzebuje czasu i szanuje to, że chcesz zwolnić.

Triangulacja

Przy triangulacji manipulator wciąga do waszego związku osobę trzecią: byłego partnera, koleżankę z pracy, przyjaciela lub rodzica. Porównuje cię z nią, wywołuje zazdrość albo traktuje ją jako sojusznika przeciwko tobie.

• „Moja była nigdy by tego nie zrobiła.”
• „Mój były przynajmniej wiedział, co to romantyzm.”
• „Koleżanka z pracy rozumie mnie lepiej niż ty.”
• „Nawet twoja mama mówi, że przesadzasz.”

Chodzi o to, żebyś bardziej się starała i rywalizowała o względy, zamiast zajmować się tym, co ci przeszkadza. Nie musisz brać udziału w takiej rywalizacji. Jeśli nie boisz się partnera, możesz powiedzieć, że o waszym związku chcesz rozmawiać tylko we dwoje.

Kontrola pieniędzy

Kontrola pieniędzy bywa niepozorna, bo można ją przedstawiać jako troskę albo oszczędność. Brytyjska służba zdrowia NHS wymienia ją wśród oznak przemocy domowej, podobnie jak utrudnianie pracy lub nauki.

• „Przelej mi wypłatę, ja tego przypilnuję.”
• „Na co znowu potrzebujesz pieniędzy? Pokaż paragony.”
• „Nie musisz chodzić do pracy, o wszystko się zatroszczę.”
• „Podpisz ten kredyt, i tak się na tym nie znasz.”

Jeśli nie wiesz, ile zarabia wasze gospodarstwo domowe, nie masz dostępu do konta albo musisz prosić o każdy grosz, to nie jest zwykłe ustalanie budżetu. Jeśli to bezpieczne, miej przynajmniej własne konto i wiedz, pod czym widnieje twój podpis.

Jak odróżnić kłótnię od manipulacji

Kłócą się także szczęśliwe pary, a jedno przykre zdanie nie robi z partnera manipulatora. Różnica nie polega na tym, jak głośny jest spór, ale czemu służy i z czym z niego wychodzisz.

• Kłótnia dotyczy konkretnej sprawy, na przykład pieniędzy albo wizyty u rodziców. Manipulacja kręci się wokół tego, że problem tkwi w tobie.
• W kłótni oboje możecie wyrazić swoje zdanie. Przy manipulacji twoja uwaga zamienia się w atak na drugą osobę i w końcu to ty przepraszasz.
• Kłótnia kończy się porozumieniem, kompromisem albo przynajmniej pogodzeniem. Manipulacja kończy się tym, że ustępujesz, a temat ciągle wraca.
• Po kłótni jesteś zła, ale wiesz, co się stało. Po manipulacji wątpisz we własną pamięć i czujesz winę lub strach.
• Kłótnia jest wyjątkiem. Manipulacja to schemat, który powtarza się tygodniami i miesiącami.

NHS do sygnałów ostrzegawczych zalicza także sytuacje, gdy partner zaprzecza temu, co się stało, lub to bagatelizuje, śledzi twoje media społecznościowe albo lokalizację lub odcina cię od rodziny i przyjaciół. Jeśli się w tym rozpoznajesz, może to być jeden z sygnałów, ale decydujące jest to, czy sytuacja się powtarza.

Pomoże też pytanie, jak ogólnie czujesz się w związku. Jeśli chodzisz na palcach i z góry zastanawiasz się, co rozzłości drugą osobę, przeczytaj też 15 oznak, że związek nie ma sensu.

Inne typowe zwroty, którymi ludzie popychają innych tam, gdzie chcą, opisujemy w artykule o sztuczkach komunikacyjnych i o tym, jak rozpoznać manipulację.

Mój partner jest manipulatorem. Co dalej?

Manipulacja manipulacji nierówna. Jeśli zdarza się rzadko i chodzi o jej łagodniejsze formy, nie trzeba jeszcze szukać radykalnych rozwiązań. Kto z nas nigdy nie powiedział „Przecież wszyscy…” (wstaw to, co pasuje do twojej sytuacji)? W takiej sytuacji wystarczy słuchać siebie i partnera, a gdy pojawi się podobne zdanie, od razu spróbować je przeformułować i wyrazić się otwarcie.

Druga możliwość jest taka, że partner nauczył się takiego zachowania w domu, gdzie był to zwykły sposób komunikacji między jego rodzicami, albo gdzie jako dziecko nie mógł inaczej zaspokoić swoich potrzeb.

W takim przypadku może pomóc, jeśli partner sam zdecyduje się nauczyć miłości do siebie, wiary w siebie i bardziej otwartej komunikacji, na przykład z pomocą specjalisty. Nie możesz jednak zrobić tego za niego, a jego zachowanie nie jest twoją winą.

Ostatnia możliwość jest taka, że emocjonalny manipulator, z którym masz do czynienia, wykorzystuje to zachowanie przeciwko tobie świadomie. W takim przypadku właściwym krokiem jest rozstanie z manipulatorem. Nie będzie łatwe, ale jeśli partner nie chce się zmienić i budować otwartego związku, czas zacząć szukać sposobu, jak uleczyć złamane serce. Jak odejść bezpiecznie, opisujemy poniżej.

Co robić, gdy podejrzewasz manipulację

Manipulacja działa głównie dlatego, że odbywa się po cichu i w cztery oczy. Przeciwko niej pomagają trzy rzeczy: własne notatki, ludzie wokół ciebie i bezstronny specjalista.

Nie musisz przy tym od razu niczego decydować. Pierwszym krokiem jest wyjaśnienie sobie, co naprawdę dzieje się w związku.

Prowadź dziennik

Zapisuj datę, co się stało, co dokładnie zostało powiedziane i jak się potem czułaś. Po kilku tygodniach zobaczysz, czy chodzi o pojedyncze spory, czy o schemat, i nie dasz sobie odebrać własnych wspomnień.

Nie trzymaj dziennika we wspólnym telefonie ani w chmurze, do której partner ma dostęp, albo zostaw go u zaufanej osoby lub w centrum interwencji kryzysowej. Brytyjska organizacja Refuge, która pomaga ofiarom przemocy domowej, ostrzega, że kto zna twoje hasło lub płaci za twój telefon, często widzi też lokalizację, połączenia i inne dane.

Nie trać kontaktu z bliskimi

Według NHS izolacja od rodziny i przyjaciół należy do oznak kontrolującego związku. Zachowaj więc przynajmniej jedną osobę, której możesz powiedzieć, co się dzieje, nawet jeśli to będzie tylko jedna wiadomość tygodniowo. Wybierz kogoś, komu ufasz i kto nie utrzymuje kontaktu z partnerem.

Bliska osoba widzi sprawy z zewnątrz i powie ci, czy to, czego doświadczasz, jest naprawdę w porządku. Jeśli partner zabrania ci kontaktów albo je wyśmiewa, to sygnał ostrzegawczy.

Zwróć się do specjalisty

Psycholog lub psychoterapeuta pomoże ci odróżnić zwykły konflikt od manipulacji i odzyskać zaufanie do tego, co odczuwasz. Kiedy warto się do niego zgłosić, opisujemy w artykule kiedy iść do psychologa i czego się spodziewać.

W Czechach specjalistyczne poradnictwo socjalne w zarejestrowanych poradniach małżeńskich i rodzinnych jest bezpłatne (czeska ustawa o usługach socjalnych, zákon o sociálních službách). W Polsce zapytaj o warunki w wybranej poradni. Terapia par ma jednak sens tylko wtedy, gdy nie boisz się partnera.

Przy przemocy, groźbach lub strachu przed partnerem terapia par nie jest odpowiednia. Zamiast niej zwróć się do centrum interwencji kryzysowej albo do Niebieskiej Linii 800 120 002 (w Czechach: Bílý kruh bezpečí 116 006 i ROSA 116 016).

Jak zakończyć manipulację albo odejść

Jeśli nie boisz się partnera, a manipulacja jest raczej złym nawykiem niż systemem, spróbuj ją nazwać. Mów o konkretnej sytuacji i o tym, jak na ciebie działa, a nie o charakterze drugiej osoby.

Na przykład: „Kiedy mówisz, że to zmyślam, przestaję ufać własnej pamięci. Nie chcę tak rozmawiać”. Potem powiedz, co zrobisz, jeśli to się powtórzy, i dotrzymaj słowa. Jak wyznaczać i utrzymywać granice, opisujemy w artykule naucz się mówić nie.

Konfrontacja nie sprawdzi się jednak w każdej sytuacji. Jeśli w związku jest przemoc, groźby albo boisz się partnera, nie konfrontuj go w cztery oczy i nie zapowiadaj mu z wyprzedzeniem, że odchodzisz. Najpierw zadzwoń do Niebieskiej Linii 800 120 002 (w Czechach: Bílý kruh bezpečí 116 006 lub ROSA 116 016) albo do centrum interwencji kryzysowej.

Jeśli partner nie chce się zmienić, decyzja o odejściu jest w porządku. To nie ty spowodowałaś manipulację i nie musisz jej znosić tylko dlatego, że druga osoba czasem zachowuje się miło. Jak poradzić sobie z okresem po rozstaniu, opisujemy w artykule 10 wskazówek, jak skutecznie pogodzić się z rozstaniem.

Odejście od kontrolującego partnera

Od partnera, który cię kontroluje, odchodź z planem. Centrum interwencji kryzysowej bezpłatnie pomoże ci go przygotować i doradzi, co robić dalej.

• Dokumenty. Kopie dowodu osobistego, paszportu, aktów urodzenia dzieci, kart ubezpieczenia zdrowotnego i ważnych umów zostaw u zaufanej osoby albo w e-mailu lub chmurze, o których partner nie wie.
• Telefon. Kontaktuj się z pomocą z telefonu lub komputera, o którym partner nie wie. Hasła i udostępnianie lokalizacji zmieniaj zgodnie z planem, bo jak ostrzega Refuge, kontrolujący partner może zauważyć nagłą zmianę, a jego zachowanie może się pogorszyć.
• Chmura i konta. Sprawdź, czy partner nie ma dostępu do twojego e-maila, chmury ze zdjęciami lub bankowości internetowej i czy nie współdzielicie urządzeń albo konta rodzinnego.
• Pieniądze. Jeśli to możliwe, miej własne konto i niewielką rezerwę, do której partner nie ma dostępu.
• Komu powiedzieć. NHS radzi dobrze się zastanowić, komu zdradzisz swój plan. Partner nie powinien wiedzieć, dokąd odchodzisz.

W razie bezpośredniego zagrożenia dzwoń pod numer 112 (w Czechach także policja 158). Policja i sądy mogą stosować środki ochrony przed sprawcą przemocy; o szczegóły zapytaj lokalną policję lub prawnika (w Czechach policja może nakazać sprawcy opuszczenie wspólnego mieszkania na 14 dni). Pomoc oferuje Niebieska Linia 800 120 002 (w Czechach: Bílý kruh bezpečí 116 006 i ROSA 116 016).

W Czechach znęcanie się nad osobą mieszkającą we wspólnym gospodarstwie domowym jest przestępstwem (§ 199 czeskiego kodeksu karnego, trestní zákoník). O tym, jak takie czyny traktuje prawo w Polsce, zapytaj policję lub prawnika. Według czeskiej organizacji Bílý kruh bezpečí znęcanie się może mieć formę fizyczną, psychiczną i seksualną.

Nie musisz sama decydować, czy i jak zgłosić przestępstwo. Zadzwoń do Niebieskiej Linii 800 120 002 (w Czechach: Bílý kruh bezpečí 116 006), gdzie otrzymasz wsparcie i dowiesz się, gdzie szukać dalszej pomocy.

Jak po latach poniżania odzyskuje się pewność siebie, opisuje historia Julii, której mąż odbierał pewność siebie.

Manipulacja w rodzinie i w pracy

Te same taktyki pojawiają się również poza związkiem. W rodzinie chodzi często o poczucie winy i obowiązku, na przykład „po tym wszystkim, co dla ciebie zrobiliśmy”, albo o porównywanie rodzeństwa. Jak się bronić, gdy manipuluje rodzic, opisuje artykuł jak manipulująca matka może wpłynąć na życie.

W pracy manipulacja przenika się z nękaniem, na przykład gdy przełożony zataja przed tobą informacje, ośmiesza cię przy współpracownikach albo zaprzecza temu, co wczoraj zlecił. Zapisuj, co się wydarzyło, i zachowuj e-maile. Więcej znajdziesz w artykule o bossingu i mobbingu w miejscu pracy.

Przeczytaj także o gaslightingu lub o tym, o co warto zapytać psychologa.