Temat psychopatii fascynuje, jeśli nigdy w życiu nie spotkałeś psychopaty, i przeraża, jeśli tak. Ludzie, którzy nie odczuwają empatii ani innych emocji, to bowiem nie tylko postacie z filmów. Według szacunków wyraźne cechy psychopatyczne ma około 1 % ludzi, a wielu z nich może być nawet produktywnymi członkami społeczeństwa. Czy można jednak zbudować z nimi normalną relację? I co, jeśli coś pójdzie nie tak, a psychopata zacznie się mścić?
Krótka odpowiedź. Osoba z wyraźnymi cechami psychopatycznymi mści się przede wszystkim tam, gdzie cię zna, czyli przez obmawianie, manipulowanie ludźmi wokół ciebie, uporczywe kontaktowanie się lub śledzenie. Skuteczną obroną jest zwykle ograniczenie kontaktu do minimum, rzeczowa i pisemna komunikacja, zapisywanie wszystkiego i oparcie się na ludziach, którzy cię znają. Długotrwałe nękanie, które może wzbudzić uzasadnioną obawę o życie lub zdrowie, jest w Czechach przestępstwem (nebezpečné pronásledování, § 354 czeskiego kodeksu karnego); o możliwościach ochrony zapytaj policję lub prawnika. Wsparcie znajdziesz pod numerem Niebieskiej Linii 800 120 002 (w Czechach: Bílý kruh bezpečí 116 006), a w razie bezpośredniego zagrożenia dzwoń pod 112 (w Czechach: 158).
Spis treści
Ilu jest psychopatów na świecie?
Psychopaci częściej niż inni ludzie trafiają do więzienia, ale jednocześnie większość z nich w więzieniu nie przebywa. Jest wiele osób, które nie mają sumienia lub nie odczuwają empatii, a mimo to normalnie uczestniczą w codziennym życiu. Całkiem możliwe więc, że już kogoś takiego spotkałeś.
Psychologia nie operuje wyłącznie skrajnościami, dlatego również psychopatia jest skalą, a nie cechą, którą ktoś ma albo nie ma. Według często przytaczanych szacunków pełnoobjawowi psychopaci stanowią około 1 % populacji. Według Czeskiego Urzędu Statystycznego (Český statistický úřad) Czechy miały pod koniec czerwca 2026 roku około 10,9 mln mieszkańców, co dawałoby mniej więcej 110 000 osób. Jednak Ronald Schouten, psychiatra z Harvard Medical School i współautor książki Prawie psychopata (Almost a Psychopath, napisanej wspólnie z Jamesem Silverem), szacuje, że osób z łagodniejszymi, tak zwanymi subklinicznymi cechami psychopatycznymi jest co najmniej 5 %, a według górnego szacunku nawet 15 %. To wystarczająco dużo, by w życiu spotkać kogoś takiego.
Dokładna liczba zależy od tego, jak mierzy się psychopatię. Metaanaliza, którą w 2021 roku opublikowali Ana Sanz-García i współpracownicy w czasopiśmie Frontiers in Psychology, objęła 15 badań z udziałem 11 497 dorosłych. Ogólne rozpowszechnienie oszacowano na 4,5 %. Przy pomiarze narzędziem PCL-R, uznawanym za złoty standard, wyniosło jednak tylko 1,2 %, a w kwestionariuszach, które ludzie wypełniają sami o sobie, 5,4 %. U mężczyzn rozpowszechnienie okazało się wyższe niż u kobiet.
Mogą to być makiaweliczni manipulatorzy w pracy, którym chodzi wyłącznie o to, by dostać się na jak najwyższe stanowisko. Źli przyjaciele i przyjaciółki, którzy doprowadzają cię do szału, czasem całkiem celowo. Albo jakiś były partner, który manipulował tobą tylko po to, by dostać to, czego chciał. Nie każdy manipulator jest jednak psychopatą. Jak manipulacja przejawia się w związku, opisuje artykuł o najczęstszych rodzajach manipulacji w związku.
Co to znaczy być psychopatą?
Psychopatia to zespół cech osobowości, przy którym człowiek przejawia głęboki brak empatii wobec uczuć innych. To, że nie jest empatyczny, nie oznacza jednak, że nie rozumie tego pojęcia. Do objawów psychopatii należą na przykład skrajny egocentryzm albo gotowość do angażowania się w niemoralne lub antyspołeczne zachowania w celu osiągnięcia krótkoterminowych korzyści. Psychopaci bywają narcystyczni i impulsywni. A ponieważ brakuje im empatii, mogą postrzegać innych ludzi jako przedmioty, które można wykorzystać w drodze do celu.
Psychopata i jego przeżywanie uczuć
Badania osób z psychopatią opisują specyficzny brak takich emocji jak lęk, strach i smutek. Odczuwają jednak emocje takie jak szczęście, radość, zaskoczenie i obrzydzenie, podobnie jak większość ludzi. Choć więc mogą mieć trudności z rozpoznawaniem przestraszonych lub smutnych twarzy i słabiej reagują na zagrożenia i kary, potrafią rozpoznać szczęśliwe twarze i reagują pozytywnie na nagrodę, chociaż potrzebują większych nagród niż inni, by wywołać u nich taką samą reakcję.
Potrafią zachować spokój nawet w napiętych sytuacjach
Psychopaci łatwo oczarowują innych i potrafią pewnie podejmować ryzyko. Bywają bezwzględni, zdeterminowani i umieją podejmować odważne decyzje, co czasem może stawiać ich w dobrym świetle. Dzięki temu, zdaniem niektórych autorów, potrafią przebić się także w takich środowiskach jak Wall Street, wyższa kadra zarządzająca czy polityka.
Warto też zaznaczyć, że brak emocji takich jak lęk i strach pomaga im zachować spokój w przerażających sytuacjach. Badanie Christophera Patricka i współpracowników z 1993 roku przeprowadzone na 54 więźniach wykazało, że osoby z psychopatią mają słabszy odruch przestrachu, gdy widzą coś nieprzyjemnego. U innych reakcja przestrachu na widok nieprzyjemnych obrazów się nasila, u nich nie. Podczas gdy inni nie wiedzą, jak się uspokoić, psychopaci w sytuacjach wywołujących strach reagują mniej intensywnie.
Wskazówka. Jak sprawdzić, czy twój szef jest psychopatą?
Ból emocjonalny psychopatów
Obraz ich życia nie może być jednak czarno-biały. Psychopaci również mogą cierpieć z powodu bólu emocjonalnego i to z różnych przyczyn. Tak jak każdy inny człowiek, psychopaci pragną być kochani i otoczeni troską. To pragnienie często pozostaje jednak niespełnione, ponieważ innym nie jest łatwo trwać w ich pobliżu.
Psychopaci przynajmniej od czasu do czasu zdają sobie sprawę ze skutków swojego zachowania dla innych i mogą szczerze ubolewać nad tym, że nie potrafią się kontrolować i odnaleźć w normalnym społeczeństwie. W życiu większości psychopatów brakuje stabilnych sieci społecznych oraz ciepłych i bliskich więzi z innymi ludźmi.
Czy psychopatia jest diagnozą i czym różni się od socjopatii
W zwykłym medycznym sensie psychopatia nie jest odrębną diagnozą. W Czechach diagnozy koduje się według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 (MKN-10), którą zarządza Instytut Informacji i Statystyki Ochrony Zdrowia (Ústav zdravotnických informací a statistiky). Najbliżej jest jej kodowi F60.2, osobowość dyssocjalna, który wprost obejmuje także osobowość antyspołeczną, psychopatyczną i socjopatyczną. Opisuje ją lekceważenie zobowiązań społecznych i brak uczuć wobec innych.
Amerykański podręcznik diagnostyczny DSM-5 posługuje się pojęciem antyspołecznego zaburzenia osobowości. Można je rozpoznać tylko u osoby, która ukończyła 18 lat i u której zaburzenia zachowania pojawiły się już przed 15. rokiem życia. Psychopatia jest pojęciem węższym. Większość sprawców spełniających kryteria psychopatii spełnia również kryteria zaburzenia antyspołecznego, ale większość osób z zaburzeniem antyspołecznym psychopatami nie jest.
Słowa psychopata i socjopata są w potocznym języku często używane zamiennie i żadne z nich nie jest odrębną diagnozą. Psycholożka Martha Stout, która przez ponad 25 lat pracowała na wydziale klinicznym Harvard Medical School, pisze w książce The Sociopath Next Door z 2005 roku o socjopatach, ale opisuje bardzo podobnych ludzi bez sumienia. Dla twojej obrony różnica między tymi pojęciami ma więc niewielkie znaczenie. Podobny typ zachowania omawia też artykuł co może ci zrobić zakochany socjopata.
Dlatego słowa psychopata używamy w tym artykule jako potocznego określenia osoby z wyraźnymi cechami psychopatycznymi, a nie jako diagnozy. Nie przyklejaj nikomu z otoczenia etykiety psychopaty na podstawie jednego artykułu czy testu, ocenić to może tylko psychiatra lub psycholog kliniczny. Jeśli ktoś cię krzywdzi, nie musisz czekać na diagnozę, bronić się możesz od razu.
Jak mści się psychopata?
Psychopaci nie zawsze są mściwi. Ale jeśli już się mszczą, potrafią być niesamowicie pomysłowi. Mogą węszyć, mieć obsesję, a wielu robi to w legalny sposób. Często działają tak, że ich metody mogą wydawać się uprawnione nawet najbardziej doświadczonym osobom.
Autor pewnego anglojęzycznego wpisu na blogu, który pisze o sobie, że jest psychopatą, opisuje, że nieustannie obserwuje ludzi, jak działają i myślą, a gdy ktoś go skrzywdzi, łatwo wywnioskuje z tego, jak mu się odpłacić. Ponieważ, jak sam mówi, do nikogo nie przywiązuje się emocjonalnie, krzywdzenie ludzi nie sprawia mu trudności. To relacja jednej osoby, a nie badanie, a jego diagnozy nie da się zweryfikować.
Głównym problemem, gdy mści się psychopata, jest więc zwykle to, że wie, jak cię dopaść. Jeśli cię zna, często dobrze wie, gdzie i jak zaatakować, i może podjąć kroki, by jego działania uderzyły cię tam, gdzie najbardziej boli.
Odwet łatwo sprowadzi cię do poziomu osoby, która cię skrzywdziła.
Wychowanie, ludzie i otoczenie kształtują człowieka, a kto dorasta wśród bezwzględnych ludzi, może przejąć niektóre ich wzorce. Mściwość sama w sobie nie jest jednak cechą definiującą psychopatię. Nie znajdziesz jej wśród 20 pozycji narzędzia diagnostycznego PCL-R Roberta Hare’a, są tam natomiast bezwzględność i brak empatii, brak wyrzutów sumienia, manipulacja czy patologiczne kłamstwo. I to właśnie te cechy sprawiają, że zemsta takiej osoby bywa okrutna i nie liczy się z ofiarą.
Jak może wyglądać zemsta psychopaty w praktyce
Forma zemsty zależy od tego, skąd się znacie i co ta osoba o tobie wie. W pracy chodzi raczej o obmawianie, przywłaszczanie sobie zasług lub podburzanie przełożonych, w życiu prywatnym o oczernianie cię przed wspólnymi znajomymi, rodziną lub nowym partnerem. Atak często wygląda przy tym niewinnie i na zewnątrz łatwo go wytłumaczyć.
Czeska organizacja pomocy ofiarom Bílý kruh bezpečí wymienia wśród przejawów uporczywego nękania powtarzające się próby kontaktu za pomocą listów, telefonów, wiadomości lub prezentów, groźby, wystawanie pod domem lub w pracy, niszczenie rzeczy i wykorzystywanie danych osobowych. Gdy zemsta przeniesie się do internetu, pomoże ci artykuł o cyberstalkingu.
Częstą bronią jest też manipulowanie twoim otoczeniem. Osoba, która się mści, może odgrywać rolę ofiary i przekonywać innych, że to ty jesteś problemem. Jak rozpoznać takie zdania i sztuczki, opisuje zestawienie zdań i taktyk manipulatora. Jeśli zaczniesz wątpić we własną pamięć, przeczytaj też tekst o gaslightingu.
Jak zdemaskować psychopatę
Oczywiście nie możesz od razu nazywać psychopatą każdego, kto zachował się wobec ciebie źle. Zachowaj jednak sceptycyzm wobec osób, które agresywnie starają się przypodobać, a także wobec tych, które są miłe dla przełożonych, ale złośliwe wobec podwładnych. Zwracaj uwagę, jak te osoby traktują kelnerów czy inne osoby na niższych stanowiskach.
Wygląda na to, że niektórzy ludzie potrafią psychopatę „wyczuć”. Badacze J. Reid Meloy i M. J. Meloy przeanalizowali w 2002 roku w czasopiśmie Journal of Threat Assessment 584 kwestionariusze specjalistów z dziedziny zdrowia psychicznego i wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych z 12 amerykańskich miast. Spośród specjalistów, którzy prowadzili rozmowę z psychopatycznym sprawcą lub pacjentem, 77,3 % opisało jakąś reakcję fizyczną podczas rozmowy. Najczęściej były to reakcje skóry, takie jak gęsia skórka, pojawiały się też nerwowe uczucie w żołądku, napięcie mięśni czy kołatanie serca, a najrzadsza była duszność. Autorzy traktują to jako wskazówkę, a nie jako dowód. Traktuj więc intuicję poważnie jako ostrzeżenie, a nie jako diagnozę.
Dlaczego psychopaty nie rozpoznasz po teście online
Psychopatię ocenia przeszkolony specjalista, najczęściej za pomocą narzędzia PCL-R, które opracował psycholog Robert D. Hare. Ma ono 20 pozycji, a każdą ocenia się na 0, 1 lub 2 punkty, maksimum wynosi więc 40. Podstawą jest osobista rozmowa oraz informacje o zachowaniu w ciągu całego życia, na przykład z akt. Próg rozpoznania psychopatii wynosi w Stanach Zjednoczonych 30 punktów, w Wielkiej Brytanii 25.
Testy online ani listy cech nie zastąpią więc diagnozy, pokażą co najwyżej, jakie zachowanie cię niepokoi. Zresztą do obrony diagnoza nie jest ci potrzebna, liczy się to, jak dana osoba się wobec ciebie zachowuje. Konkretne sygnały ostrzegawcze zbiera artykuł 12 cech, po których poznasz psychopatę.
Jak skutecznie się bronić, gdy mści się psychopata?
Jeśli szukasz sposobu, jak zniszczyć psychopatę, to raczej nie mamy dobrych wiadomości. Zniszczenie psychopaty jest nie tylko trudne. W dodatku stawiasz się w ten sposób na jego poziomie i wchodzisz na drogę, która będzie długa i bolesna. I nie zapominaj, że to on często ma przewagę. Ma praktykę całego życia. Bronić się można także wtedy, gdy już się mści, ale im wcześniej zaczniesz, tym lepiej.
Nie oznacza to jednak, że nie da się w ogóle bronić. Jeśli psychopata pojawi się w twoim życiu prywatnym, zerwij z nim kontakt wszędzie, gdzie to możliwe. Problemy, które przyniesie ci ta znajomość, zdecydowanie nie są tego warte. Nie myśl, że uda ci się mieć z nim normalną relację ani że sobie z nim poradzisz lub go zmienisz. Jeśli chodzi o partnera, z którym mieszkasz, albo o osobę, która cię prześladuje, odejście zaplanuj najpierw z pomocą Niebieskiej Linii 800 120 002 (w Czechach: 116 006 lub 116 016), jak opisuje część Jak bezpiecznie uwolnić się od psychopaty.
Niezależnie od tego, czy możesz go unikać, czy nie (na przykład w pracy), pomoże ci tych pięć kroków.
1. Ogranicz kontakt i nie graj w jego gry
Nie graj w jego gry, bo ma w nich więcej wprawy niż ty. Próba pokonania go jego własną bronią raczej wciągnie cię głębiej.
Psycholożka Martha Stout z Harvard Medical School w książce The Sociopath Next Door radzi oprzeć się pokusie rywalizowania z uwodzicielskim socjopatą, przechytrzania go, analizowania, a nawet zwykłych słownych przepychanek. Psychopaty zdecydowanie nie należy lekceważyć. Poza tym, że zniżasz się do jego poziomu, odwracasz uwagę od tego, by się chronić.
Jeśli masz taką możliwość, pozbądź się takich osób i usuń je ze swojego życia. Często to najprostsza droga do życia z mniejszą liczbą zmartwień.
Martha Stout podsumowuje to w książce The Sociopath Next Door tak, że najlepszą ochroną jest unikanie takiej osoby i odmowa wszelkiego kontaktu oraz komunikacji. Jeśli całkowicie się nie da, zbliż się do pełnego unikania na tyle, na ile pozwalają okoliczności.
2. Wyznacz granice i komunikuj się rzeczowo
Zaakceptuj, że z niektórymi ludźmi po prostu się nie da. Zamiast szukać sposobu, jak uratować psychopatę, zauważaj, czym na ciebie naciska, na przykład poczuciem winy albo potrzebą przypodobania się, i właśnie tam wyznacz stanowcze granice. Komunikuj się z nim krótko, rzeczowo i w miarę możliwości na piśmie, szczegółowo opisuje to część Jak komunikować się z psychopatą.
3. Zbuduj dobrą reputację i silne relacje
Zbuduj dobrą reputację i relacje z ludźmi wokół siebie. Psychopaci często szerzą wokół siebie dezinformację i kłamią na temat każdego, kto może stanowić dla nich zagrożenie. W pewnym momencie możesz to być także ty. Upewnij się, że gdy to nastąpi, twoja reputacja i relacje będą na tyle silne, by przetrwać ten atak.
Prawdziwa przyjaźń jest ważna także wtedy, gdy psychopata pojawi się w twoim życiu prywatnym. Jeśli bliscy ostrzegają cię przed kimś, warto ich wysłuchać.
4. Zapisuj wszystko i przechowuj dowody
Psychopaci to często osoby rywalizujące i agresywne. Chcą wygrać, a dotrzymywanie im kroku będzie bardzo męczące. Zapisuj więc konkretne sytuacje z datą, godziną i nazwiskami świadków oraz zachowuj wiadomości, e-maile i zrzuty ekranu.
Czeska organizacja Bílý kruh bezpečí radzi ofiarom uporczywego nękania rejestrować i dokumentować poszczególne przejawy. Takie zapiski przydadzą się u pracodawcy, na policji i w sądzie, nawet wtedy, gdy zemsta z zewnątrz wygląda niewinnie.
5. Skorzystaj z drogi prawnej i pomocy specjalistów
Gdy zemsta przerodzi się w uporczywe nękanie, groźby albo pomówienia, nie musisz tego znosić. Co z tego jest przestępstwem i jak złożyć zawiadomienie o przestępstwie, opisuje część Kiedy zemsta jest przestępstwem.
Porady możesz uzyskać na Niebieskiej Linii 800 120 002 (w Czechach: Bílý kruh bezpečí 116 006, a dla kobiet doświadczających przemocy domowej także ROSA 116 016). Kolejne kontakty znajdziesz w części Gdzie szukać pomocy.
Jak komunikować się z psychopatą i co robić podczas kłótni
Gdy nie da się uniknąć kontaktu, na przykład z powodu pracy, wspólnego mieszkania albo dzieci, prowadź komunikację krótko, rzeczowo i nudno. Odpowiadaj tylko na to, co trzeba załatwić, bez emocji, długich wyjaśnień i przeprosin. Im mniej emocji pokażesz, tym mniej materiału dasz mu do kolejnego ataku.
Kłótni z psychopatą zwykle nie wygrasz, bo nie chodzi mu o prawdę, lecz o twoją reakcję i przewagę. Nie daj się sprowokować, nie groź i nie odpłacaj tym samym. Zakończ rozmowę spokojnym zdaniem, że wrócisz do sprawy na piśmie, i odejdź. Jak to zrobić, opisuje też artykuł ignorowanie manipulatora.
Ważne ustalenia poproś o potwierdzenie e-mailem lub wiadomością i je zachowuj. Notatki z datą, godziną i nazwiskami świadków przydadzą się, gdyby przyszło ci się bronić u pracodawcy, na policji lub w sądzie. Jak wyznaczać granice i nie ustępować, wyjaśnia artykuł naucz się mówić nie.
Gdy mści się kolega z pracy lub przełożony
W pracy prowadź notatki o konkretnych sytuacjach i zachowuj e-maile. Z problemem zwróć się do przełożonego tej osoby, działu kadr lub związków zawodowych. Jeśli chodzi o nękanie, które narusza przepisy prawa pracy, możesz złożyć wniosek o kontrolę do okręgowego inspektoratu pracy (oblastní inspektorát práce), także elektronicznie. Inspekcja pracy jest ustawowo zobowiązana zachować w tajemnicy, kto złożył wniosek.
Konkretne postępowanie w przypadku nękania znajdziesz w artykule bossing i mobbing, jak bronić się przed nękaniem w miejscu pracy. Jak długotrwały kontakt z taką osobą wpływa na psychikę, opisuje artykuł co powoduje toksyczna osoba w twoim otoczeniu.
Kiedy zemsta jest przestępstwem
Wiele działań odwetowych rozgrywa się w szarej strefie, są nieprzyjemne, ale legalne. Niektóre czyny są już jednak karalne. W Czechach kto długotrwale cię prześladuje, czyli grozi tobie lub twoim bliskim uszkodzeniem ciała lub inną krzywdą, szuka twojej bliskości, śledzi cię, uporczywie się z tobą kontaktuje, ogranicza cię w zwykłym sposobie życia albo wykorzystuje twoje dane osobowe, by się do ciebie zbliżyć, dopuszcza się niebezpiecznego prześladowania (nebezpečné pronásledování, § 354 czeskiego kodeksu karnego). Jak ocenić takie zachowanie w twojej sytuacji, zapytaj policję lub prawnika.
Warunkiem jest to, że takie zachowanie może wzbudzić uzasadnioną obawę o twoje życie lub zdrowie albo o życie i zdrowie twoich bliskich. Podstawową karą jest pozbawienie wolności do jednego roku lub zakaz wykonywania działalności. Surowsza kara grozi, gdy sprawca prześladuje dziecko lub kobietę w ciąży, użyje broni lub działa wspólnie z co najmniej dwiema osobami.
W czeskim prawie groźba zabójstwa, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub innej poważnej krzywdy, która może wzbudzić uzasadnioną obawę, to niebezpieczne grożenie (nebezpečné vyhrožování, § 353 czeskiego kodeksu karnego). Kto rozpowszechnia o tobie nieprawdziwe informacje, które mogą w znacznym stopniu narazić cię na utratę szacunku u innych, na przykład zaszkodzić ci w pracy lub zakłócić relacje rodzinne, może się tam dopuścić zniesławienia (pomluva, § 184). Za zniesławienie w internecie lub w mediach grozi w Czechach wyższa kara.
Według czeskiego prawa mniej poważne zniewagi i ośmieszanie są wykroczeniem (§ 7 ust. 1 lit. a) czeskiej ustawy nr 251/2016 Sb.), a drobne złośliwości mogą być wykroczeniem złośliwości (schválnost, § 7 ust. 1 lit. c) pkt 3 tej ustawy), jeśli ktoś celowo zakłóca nimi współżycie społeczne. W Czechach przed naruszeniem czci i prywatności można się bronić także pozwem o ochronę dóbr osobistych (§ 81 czeskiego kodeksu cywilnego). Jeśli krzywdzi cię osoba, z którą mieszkasz, w Czechach może chodzić o znęcanie się (týrání, § 199 czeskiego kodeksu karnego). O możliwościach ochrony zapytaj policję lub prawnika. Na cechach przemocy skupia się artykuł 10 oznak, po których poznasz przemoc psychiczną.
Zawiadomienie o przestępstwie możesz złożyć na policji lub w prokuraturze, ustnie lub pisemnie. Wyraźnie poproś o potwierdzenie, że je złożyłeś. Zabierz ze sobą dowody, czyli zrzuty ekranu, wiadomości, e-maile, notatki z datami i nazwiska świadków. Gdzie znaleźć bezpłatną poradę prawną, opisuje artykuł o bezpłatnej poradni prawnej.
Gdzie szukać pomocy
Nie musisz przechodzić przez to w pojedynkę i nie musisz mieć pewności, że chodzi o przestępstwo. Na te linie możesz zadzwonić także tylko po radę.
- 800 120 002, Niebieska Linia (Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie) (w Czechach: Bílý kruh bezpečí 116 006, linia dla ofiar przestępstw i przemocy domowej).
- Wsparcie dla kobiet doświadczających przemocy domowej oferuje także Niebieska Linia 800 120 002 (w Czechach: linia centrum ROSA 116 016).
- 116 123, Kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych (w Czechach: Linka první psychické pomoci 116 123).
- 116 111, Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę (w Czechach: Linka bezpečí 116 111 dla dzieci i studentów do 26 roku życia).
- 158 policja, 155 pogotowie ratunkowe i 112 jednolity europejski numer alarmowy, gdy grozi ci bezpośrednie niebezpieczeństwo.
Jeśli zagraża ci osoba, z którą mieszkasz, w Czechach policja może nakazać jej opuszczenie wspólnego mieszkania (vykázání) na 14 dni (§ 44 zákona o Policii České republiky). Tego okresu nie można tam skrócić nawet za zgodą ofiary, a jeśli w czasie nakazu złoży ona w sądzie wniosek o środek tymczasowy, nakaz obowiązuje aż do uprawomocnienia się orzeczenia. W ciągu 48 godzin pomoc oferuje tam bezpłatnie centrum interwencyjne (§ 60a i § 72 lit. m) zákona o sociálních službách). Jakie środki ochrony są dostępne w twojej sytuacji, zapytaj policję lub prawnika, a w razie zagrożenia dzwoń pod 112.
O środku tymczasowym (předběžné opatření) na podstawie ustawy o szczególnych postępowaniach sądowych (zákon o zvláštních řízeních soudních) sąd decyduje w ciągu 48 godzin. Może w nim nakazać osobie stosującej przemoc, aby opuściła wspólne mieszkanie i jego okolicę oraz powstrzymała się od spotykania się z tobą, niepożądanego śledzenia i nękania. Środek obowiązuje przez miesiąc i można go przedłużyć. Możesz o niego wystąpić także bez wcześniejszego nakazu opuszczenia mieszkania, na przykład gdy ktoś cię w niepożądany sposób śledzi lub nęka.
Jak bezpiecznie uwolnić się od psychopaty
Kiedy odchodzisz od takiej osoby, przygotuj z pomocą jednej z tych linii plan bezpieczeństwa. Czeskie centrum ROSA radzi między innymi unikać miejsc, w których bywaliście razem, zmieniać trasy, umówić się z ludźmi, którzy wezwą policję, gdy partner się pojawi, a w razie śledzenia zgłosić się na policję.
Jeśli macie wspólne dzieci, czeskie centrum ROSA zaleca poinformowanie właściwych służb ochrony dzieci (w Czechach: oddělení sociálně-právní ochrany dětí) oraz osób, które mają kontakt z dziećmi, na przykład w szkole lub na zajęciach dodatkowych. W sprawach dzieci komunikuj się potem pisemnie i rzeczowo, a wszystko zachowuj.
Długotrwały stres związany z zemstą lub nękaniem może odbić się na śnie i koncentracji. Jeśli nie udaje ci się wrócić do normalnego życia, zwróć się do psychologa. Jak przebiega taka wizyta, opisuje artykuł kiedy iść do psychologa i czego się spodziewać.
